Które przeciwutleniacze mogą zaszkodzić?

Описание: Miniatury filmów zostały wykonane samodzielnie przez autora niniejszego kanału lub pobrane na zasadzie CC0 (Creative Commons Zero) z domen publicznych i w żaden sposób nie naruszają niczyich praw autorskich.

Do przeciwutleniaczy należą witamina C, tokoferol – witamina E, beta karoten, luteina, zeaksantyna, antocyjany, bioflawonoidy, selen. Najwięcej doniesień dotyczy jednak stosowania witaminy C, beta-karotenu, luteiny i witaminy E. Dzienne zapotrzebowanie na karoteny nie jest ustalone, natomiast dla witaminy C wynosi co najmniej 60 mg, a dla witaminy E – 10 mg, dla selenu – 50 mikrogramów. W badaniach naukowych stosowano zwykle dawki witaminy E nie przekraczające 30 mg, oraz dawki beta-karotenu od 20 do 50 mg na dobę i selenu 200 mikrogramów. Zwykle dawki były od 3 do 5 razy większe niż zalecane dobowe spożycie.

Działanie przeciwutleniaczy polega na hamowaniu reakcji wolnorodnikowych z udziałem aktywnych metabolitów tlenu i lipidów. Wolne rodniki są uważane za jedna z głównych przyczyn uszkodzeń DNA i błon komórkowych, w czym upatruje się ich pronowotworowe działanie. Warto jednak pamiętać, że wolne rodniki są wytwarzane w komórkach układu odpornościowego w celu neutralizacji wirusów i do walki z bakteriami i grzybami, między innymi w reakcji Fentona, dlatego ich powstawanie w kontrolowanych ilościach i miejscowo jest jak najbardziej zjawiskiem naturalnym i pożądanym. Bez wolnych rodników nie byłoby życia. Choroby przebiegające z upośledzonym wytwarzaniem aktywnych form tlenu – ROS zaliczane są do wtórnych niedoborów odporności i mogą zakończyć się śmiercią.

Wolne rodniki tlenowe mogą uszkadzać nie tylko zdrowe komórki, ale także komórki nowotworowe. W czasie powstawania nowych kolonii komórek nowotworowych, zachodzą liczne niekontrolowane mutacje i powstają wolne rodniki, które mogą aktywować śmierć apoptotyczną komórki. Jest ona zależna od mitochondriów, białek rozprzęgających, cytochromu C, kaspaz – 3 i 9, oraz innych białek proapoptotycznych, takich jak BID i Bax.

Zahamowanie reakcji wolnorodnikowej może faworyzować rozwój nowotworu złośliwego przez wpływ na białka proapoptotyczne, zwłaszcza p53. Osłabienie mechanizmu apoptozy zależnego od powstawania wolnych rodników, może ułatwiać nie tylko niekontrolowane podziały, ale także transmisję i przerzuty guza. W kilku badaniach wykazano niekorzystny wpływ przeciwutleniaczy, takich jak witamina E i beta-karoten, na rozwój raka płuc i czerniaka złośliwego.

Mimo że przeciwutleniacze mogą w niektórych przypadkach działać niekorzystnie, to jednak należy zwrócić uwagę, że dotyczy to wyłącznie przypadków, gdy są one stosowane w już rozwiniętej chorobie nowotworowej, oraz że nie dotyczy to wszystkich przeciwutleniaczy, a jedynie witaminy E i beta-karotenu podawanych w dużych dawkach. Ryzyko to wzrasta przy jednoczesnym spożywaniu alkoholu i paleniu papierosów. Powszechnie wiadomo jednak, że wiele badań wykazało ochronny wpływ przeciwutleniaczy na wystąpienie choroby nowotworowej.

Piśmiennictwo:
1. Diplock AT, Charleux JL, Crozier-Willi G, et al. British Journal of Nutrition 1998;80:77-112.
2. Valko M, Leibfritz D, Moncol J, et al. International Journal of Biochemistry & Cell Biology 2007; 39:44-84
3. Wright ME, Virtamo J, Hartman AM, et al. Cancer 2007; 109:891-898.
4. Hercberg S, Ezzedine K, Guinot C, et al. Journal of Nutrition 2007;137:2098-2105.