Hans Henkemans - Viola Concerto

Описание: Hans Henkemans (1913-1995)

Concert voor altviool en orkest (1954)

1. Allegro tumultuoso - 00:00
2. Andante, mesto - 08:45
3. Allegro agitato - 15:49


Isabelle van Keulen, viola
Orchestra: Radio Filharmonisch Orkest
Conductor: Gunther Schuller


Program note (Dutch): Een tekstgetrouwe beschrijving van een compositie moge al het voordeel bieden een soort literaire partituur voor de concertbezoeker te zijn, zij heeft het nadeel de aandacht af te kunnen leiden van de emotionele waarden van het werk. Dit is de reden waarom ik zulk een toelichting tot mijn concert voor altviool en orkest tot het uiterste zou willen beperken. De omstandigheid bijvoorbeeld, dat het eerste deel een tamelijk curieuze bouw heeft gekregen (een versmelting van een hoofd- en een rondo-vorm) acht ik ten enenmale ondergeschikt aan de gevoelsinhoud die ik aan dit gedeelte heb trachten mee te geven. Niet dat er, waar dan ook in deze compositie, sprake is van een 'programma' of van enige bewuste buitenmuzikale emotie - het tegendeel is eerder waar. Het komt mij voor dat bij het componeren van dit werk de 'tussenstof' tussen muzikale impuls en het genoteerde resultaat daarvan bijzonder gering was. Weliswaar ben ik mij er terdege van bewust dat bijvoorbeeld juist een bepaalde structuur een belangrijke factor kan zijn van de emotionele inhoud van een compositie, maar in dit werk is de structuur niet zozeer het resultaat van een actief geleide constructie; hij is grotendeels zonder intellectuele bemoeiing tot stand gekomen en de ongewone hoedanigheden ervan zijn achteraf 'ontdekt'. De melodiek van het eerste deel - allegro tumultuoso - vertoont duidelijk drie, wat betreft hun constructieve kwaliteiten, gelijkwaardige thema's; het eerste (gemakkelijk herkenbaar aan de quintensprong waarmee het begint) en het tweede in snelle, respectievelijk zeer snelle beweging, het derde aanzienlijk langzamer. Alle drie thema's zijn betrekkelijk weinig 'motivisch' en in hoofdzaak melodisch. Hun onderling contrast ligt in hun emotionele karakter: het eerste thema bewogen en ietwat onheilspellend, het tweede agressief en het derde lyrisch, doch evenzeer doortrokken van een zekere onrust. De bouw van het tweede deel is zeer eenvoudig, hoewel tamelijk ongewoon: een tweedelige liedvorm, waarvan de a- en b-groep gescheiden zijn door een kort orkestraal tussenspel. Het stuk heeft een deels elegisch, deel geresigneerd karakter. Het laatste deel - allegro agitato - roept de stemming van het eerste deel weer op, doch ditmaal zijn de contrasten nog sterker; het lijkt een strijd om de suprematie tussen solo-instrument en orkest, waarbij het orkest vrijwel ononderbroken de agressieve toon handhaaft, de solo-alt er een in hoofdzaak milde toon tegenoverstelt. Hoewel het orkest met een sterk bewogen naspel het werk besluit, blijft het naar mijn mening een open vraag wie de strijd wint: het 'aanvallende' orkest of de zich overwegend met zachtheid teweerstellende, doch geenszins onaangedane solo-stem. - HANS HENKEMANS

Hans Henkemans was a Dutch composer and pianist. While still at school he had piano and composition lessons from Sigtenhorst Meyer. Later he studied medicine at Utrecht University, at the same time continuing piano studies with van Renesse and composition with Pijper (1933--1938). His first recognition as a pianist and composer came during these university years, when he memorized and performed all of Debussy's solo piano music and gave the première of his own Concerto for piano and strings (1932). At the end of World War II his talents were noticed by van Beinum; beginning in December 1945 he played his Passacaglia and Gigue for piano and orchestra over 60 times, at home and on European tours, with the Concertgebouw Orchestra. He went on to become a leading piano soloist of the 1950s and 60s. Though his tastes were catholic, he was known especially for his interpretations of Debussy, Ravel and Mozart, and appeared seven times at the Salzburg Festival.
The four concertos which Henkemans wrote in the decade after 1945 displayed not only a soloist's familiarity with instruments but an ability to write music exhibiting both show and substance. The prizewinning Violin Concerto (1950) ensured him a prominent place among Dutch composers. For a time he taught composition and orchestration at the Amsterdam Musieklyceum and Groningen Conservatory, and was also a psychiatric consultant for an Amsterdam hospital. When in 1969 health forced his retirement from concert life (in 1940 he had lost one lung to tuberculosis), he continued composing and set up a psychiatric practice for musical and other artists. In 1981 he was named Doctor in de Medische Wetenschappen ('Doctor of Medicine').