76- 2026 KPSS Tarih HIZLI KISA TEKRAR - Yumuşama (Detant) Dönemi - IV - | KPSS, AYT, TYT, YKS

Описание: KISA KISA TARİH: Yumuşama (Detant) Dönemi IV

Türkiye ve dünyada 1960-1983 yılları arasını kapsayan dönem, hem siyasi krizlerin hem de köklü ekonomik ve sosyo-kültürel değişimlerin yaşandığı bir süreçtir. Türkiye özelinde bu yirmi yıllık kesit, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin demokratik sürece müdahaleleriyle şekillenmiştir. 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi ile Demokrat Parti iktidarı sona ermiş ve yönetim Milli Birlik Komitesi’ne geçmiştir. Bu sürecin en trajik gelişmesi, Başbakan Adnan Menderes ile bakanlar Fatih Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın idam edilmesi olmuştur. Siyasi istikrarsızlığın devam etmesi üzerine 12 Mart 1971’de bir muhtıra verilmiş, bu durum Nihat Erim liderliğindeki ara rejim hükümetlerinin kurulmasına yol açmıştır. 1980 yılına gelindiğinde ise artan terör olayları ve siyasi tıkanıklık gerekçesiyle "Bayrak Harekatı" kod adlı 12 Eylül darbesi gerçekleşmiştir. Kenan Evren liderliğindeki Milli Güvenlik Konseyi yönetime el koyarak 1961 Anayasası’nı yürürlükten kaldırmış ve 1982 Anayasası’nı hayata geçirmiştir. Bu dönem, 1983 seçimlerini kazanan Turgut Özal ve Anavatan Partisi’nin iktidara gelmesiyle sivil yönetime devredilmiştir.
Ekonomik alanda Türkiye, bu yıllar arasında kapalı ve planlı bir modelden dışa açık bir yapıya evrilmiştir. 1960’ta Devlet Planlama Teşkilatı’nın kurulmasıyla başlayan beş yıllık kalkınma planları, başlangıçta ithal ikameci bir modelle yerli üretimi teşvik etmiştir. Ancak 1980 yılındaki 24 Ocak Kararları, Türk ekonomisi için asıl büyük kırılmayı yaratmıştır. Turgut Özal’ın mimarı olduğu bu kararlar, Türkiye’yi serbest piyasa ekonomisiyle tanıştırmış, ihracatı teşvik etmiş ve özelleştirmeyi devlet politikası haline getirmiştir. Bu geçiş sürecinde Banker Skandalı gibi halkı mağdur eden krizler yaşansa da KDV uygulaması gibi modern vergi sistemleri ve döviz serbestisi ile ekonomi dünya ile entegre olmaya başlamıştır.
Küresel ölçekte bu dönem, uzay yarışı ve toplumsal hak arayışlarıyla karakterize edilir. ABD’de Rosa Parks, Martin Luther King ve Malcolm X önderliğindeki ırkçılık karşıtı hareketler sivil haklar mücadelesini zirveye taşırken, 1968 Meksika Olimpiyatları’ndaki siyah eldivenli protesto bu mücadelenin simgesi olmuştur. Fransa’da başlayan 68 kuşağı hareketleri ise bireysel özgürlük ve savaş karşıtlığı temalarıyla tüm dünyayı etkilemiştir. Bilim dünyasında ise Soğuk Savaş’ın etkisiyle hızlanan uzay yarışında Yuri Gagarin’in uzaya çıkan ilk insan olması ve Neil Armstrong’un Ay’a ayak basması gibi devrim niteliğinde adımlar atılmıştır. Tıp alanında Christiaan Barnard’ın ilk kalp naklini gerçekleştirmesi de dönemin bilimsel başarısını taçlandırmıştır.
Türkiye’nin bu süreçteki kültürel panoraması oldukça zengindir. Sinemada Metin Erksan’ın "Susuz Yaz" filmiyle kazandığı Altın Ayı ödülü uluslararası bir başarıyken, müzikte Moğollar, Barış Manço ve Cem Karaca’nın başını çektiği Anadolu Rock türü toplumsal bir karşılık bulmuştur. Edebiyatta Nazım Hikmet ve Ahmet Arif gibi isimlerin toplumcu şiirleri ile Fakir Baykurt’un köy romanları ön plana çıkarken, Necip Fazıl Kısakürek "Çile" ile derin izler bırakmıştır. TRT’nin kuruluşuyla medya alanında kurumsallaşma sağlanmış, kültürel birikim kitlelere ulaştırılmıştır. Dönemin ruhunu en iyi özetleyen hikayelerden biri olan Barış Manço’nun "Sarı Çizmeli Mehmet Ağa" şarkısı, Karaman’dan Kıbrıs’a uzanan bir yardımseverlik öyküsünü ölümsüzleştirerek toplumun dayanışma ruhunu günümüze taşımıştır. Günümüzde ise Türkiye Uzay Ajansı’nın çalışmaları ve NASA’nın Salda Gölü üzerindeki araştırmaları, bu tarihsel sürecin bilimsel mirasının modern yansımaları olarak devam etmektedir.

#kpsstarih #kpss #tarih #ösym