આધુનિક યુગ માટે એમ-શેપ્ડ લર્નિંગ અને કરિયર સ્ટ્રેટેજી (નિષ્ણાતથી બહુજ્ઞ સુધી)

Описание: આ સ્ત્રોત કારકિર્દીના વિકાસ માટે જરૂરી વિવિધ પ્રકારના લર્નિંગ મોડલ્સની સમજૂતી આપે છે. લેખની શરૂઆત *લેઝલો પોલગરના પ્રયોગ**થી થાય છે, જેમાં તેમણે સાબિત કર્યું કે સતત પ્રેક્ટિસ દ્વારા કોઈપણ બાળકને **ચેસ જીનિયસ* બનાવી શકાય છે, જે *'I-Shaped' (એક વિષયના નિષ્ણાત)* લર્નરનું ઉદાહરણ છે. ત્યારબાદ, *એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગના* પેનિસિલિનના સંશોધન દ્વારા *'T-Shaped' (એક વિષયમાં ઊંડાણ અને અન્યનું સામાન્ય જ્ઞાન)* લર્નર્સનું મહત્વ સમજાવવામાં આવ્યું છે. આધુનિક સમયમાં *'M-Shaped'* લર્નર્સની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જેઓ ત્રણ-ચાર ક્ષેત્રોમાં નિપુણતા ધરાવે છે. લેખમાં *ઈકીગાઈ (Ikigai)* અને યોગ્ય વર્ગીકરણ દ્વારા મલ્ટિપલ ઇન્ટરેસ્ટને સફળ કારકિર્દીમાં કેવી રીતે બદલી શકાય તેનું માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે. અંતમાં, આ બધી કુશળતાઓને જોડવા માટે *સમય વ્યવસ્થાપન (Time Management)* ને અનિવાર્ય ગણાવ્યું છે.
સ્ત્રોતો અનુસાર, I, T અને M-આકારના લર્નર્સ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમની કુશળતા (skills) અને જ્ઞાનના વ્યાપ પર આધારિત છે. અહીં ત્રણેય વચ્ચેનો તફાવત વિગતવાર સમજાવ્યો છે:

*1. I-આકારના લર્નર્સ (I-Shaped Learners):*
*વ્યાખ્યા:* આ એવા લોકો છે જેઓ **માત્ર એક જ કૌશલ્ય (skill) અથવા વિષયમાં નિષ્ણાત (માસ્ટર) હોય છે**.
*કાર્યપદ્ધતિ:* તેઓ વર્ષો સુધી એક જ વસ્તુ પસંદ કરીને તેનું વારંવાર પુનરાવર્તન કરે છે અને તેમાં શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરે છે. ઔદ્યોગિક યુગમાં (Industrial era) આ પ્રકારના લોકોને સૌથી વધુ રિવોર્ડ મળતા હતા.
*ઉદાહરણ:* પોલ્ગર બહેનો, જેમના પિતાએ તેમને બાળપણથી જ માત્ર ચેસની તાલીમ આપી અને તેઓ ચેસમાં વર્લ્ડ ચેમ્પિયન બન્યા.

*2. T-આકારના લર્નર્સ (T-Shaped Learners):*
*વ્યાખ્યા:* આ લર્નર્સ **કોઈ એક વિષયમાં ઊંડાણપૂર્વક જ્ઞાન (સ્પેશિયાલિસ્ટ) ધરાવે છે, પરંતુ સાથે સાથે તેમને અન્ય ઘણા વિષયો વિશે પણ થોડું-થોડું જ્ઞાન હોય છે**.
*કાર્યપદ્ધતિ:* 'T' ની ઊભી લાઇન એક વિષયનું ઊંડાણ દર્શાવે છે અને આડી લાઇન દર્શાવે છે કે તેઓ અન્ય વિષયો પણ જાણે છે. વિવિધ વિષયોના જ્ઞાનને કારણે તેઓ અલગ-અલગ ખ્યાલોને જોડીને નવા વિચારો લાવી શકે છે.
*ઉદાહરણ:* એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ, જેઓ બેક્ટેરિયાના નિષ્ણાત હતા, પરંતુ અન્ય વિષયોમાં તેમના રસ અને જિજ્ઞાસાને કારણે તેઓ પેનિસિલિન (એન્ટીબાયોટીક્સ) ની મહાન શોધ કરી શક્યા.

*3. M-આકારના લર્નર્સ (M-Shaped Learners):*
*વ્યાખ્યા:* આ એવા લર્નર્સ છે જેઓ *એક નહીં, પરંતુ ત્રણ કે ચાર અલગ-અલગ વિષયોમાં નિષ્ણાત (સ્પેશિયાલિસ્ટ) હોય છે* અને સાથે અન્ય વિષયોનું પણ જ્ઞાન ધરાવતા હોય છે.
*કાર્યપદ્ધતિ:* જો તમારા બહુવિધ રસો (multiple interests) હોય, તો આજના ઇન્ટરનેટ અને AI ના યુગમાં તેને જોડીને તમે દુનિયાને નવી વસ્તુઓ આપી શકો છો અને મહત્તમ સફળતા મેળવી શકો છો. ઇન્ફોસિસ (Infosys) જેવી કંપનીઓ પણ હવે લોકોને T-આકારમાંથી M-આકારના લર્નર્સ બનવા પર ભાર આપી રહી છે.
*ઉદાહરણ:* ફિઝિક્સ વાલાના અલખ પાંડે, જેમણે માત્ર ફિઝિક્સ ભણાવવામાં જ નહીં, પરંતુ સ્ટોરીટેલિંગ, યુટ્યુબ અલ્ગોરિધમ અને બિઝનેસની સમજ જેવા બહુવિધ ક્ષેત્રોમાં પોતાની કુશળતા જોડીને મોટી સફળતા પ્રાપ્ત કરી.

ટૂંકમાં, *I-આકાર* એટલે એક જ વિષયમાં માસ્ટરી, *T-આકાર* એટલે એક વિષયમાં માસ્ટરી અને અન્યનું સામાન્ય જ્ઞાન, અને *M-આકાર* એટલે બહુવિધ (ત્રણ-ચાર) વિષયોમાં માસ્ટરી અને અન્યનું સામાન્ય જ્ઞાન.
મલ્ટીપલ ઇન્ટરેસ્ટ (બહુવિધ રસ) ધરાવતી વ્યક્તિ પોતાના રસને મહત્તમ સફળતા અને વળતર (રીવોર્ડ) માં બદલવા માટે 'ઇકીગાઇ' (Ikigai) મોડલના ચાર તબક્કાઓનો નીચે મુજબ ઉપયોગ કરી શકે છે:

*તમને શું ગમે છે (What you love):* સૌપ્રથમ, તમારા જેટલા પણ ઇન્ટરેસ્ટ છે અને તમે જે કરવા માંગો છો, તેની એક સંપૂર્ણ યાદી બનાવો.
*તમે શેમાં સારા છો (What you are good at):* આ યાદી બન્યા પછી તેને ઉતરતા ક્રમમાં (decreasing order) ગોઠવો અને જે બાબતોમાં તમે બહુ સારા નથી તેવા બે કે ત્રણ વિકલ્પો યાદીમાંથી હટાવી દો.
*દુનિયાને શું જોઈએ છે (What the world needs):* ત્યારબાદ, તમારી પાસે બચેલા ઇન્ટરેસ્ટમાંથી દુનિયાને હાલમાં શેની જરૂર છે અથવા માર્કેટમાં શેની માંગ (demand) છે તે મુજબ યાદીને ફરીથી સૉર્ટ કરો.
*શેના માટે તમને પૈસા મળી શકે છે (What you can get paid for):* છેલ્લે, આ યાદીને ફરીથી ઉતરતા ક્રમમાં ગોઠવીને ચકાસો કે શું તમને આ કામ માટે અત્યારે પૈસા મળી શકે છે, અથવા જો તમે આ દિશામાં વધુ કામ કરો તો શું ભવિષ્યમાં તેના માટે પૈસા મળવાની શક્યતા છે.

આ રીતે ઇકીગાઇ પર્સપેક્ટિવથી યાદી સૉર્ટ કર્યા પછી તમારી પાસે જે **ટોચની બે કે ત્રણ વસ્તુઓ બચશે, તે તમારી M-આકારના લર્નર તરીકેની મુખ્ય કુશળતાઓ (vertical lines) બનશે**.

આ ચાર તબક્કાઓમાંથી પસાર થયા પછી જે સ્કીલ પહેલા નંબરે આવે છે, તેને તમારે વર્તમાનમાં સૌથી વધુ પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે તમારા કામ માટે કુલ ૧૦ કલાક ફાળવો છો, તો તેમાંથી ૪ થી ૬ કલાક આ મુખ્ય સ્કીલ પાછળ, ૨ કલાક બીજા રસ પાછળ અને ૧ કલાક ત્રીજા રસ પાછળ ફાળવવા જોઈએ. આમ કરવાથી તમે તમારા બહુવિધ રસને યોગ્ય દિશા આપી શકો છો.