"Ποια ειν΄ εκείνη που κατεβαίνει, πολυφωνικό σύνολο "ΧΑΟΝΙΑ", Άγιος Αχίλλειος, Πρέσπες 2025

Описание: Tο πολυφωνικό σύνολο "Χαονία" τραγούδησε για πρώτη φορά στις Πρέσπες, στο χώρο του Αγίου Αχιλλείου, στις 2 Σεπτεμβρίου 2002. H εκδήλωση, με τίτλο "Πολύφωνη πανσέληνος στις λίμνες των ορίων", ήταν ενταγμένη στον κύκλο των εκδηλώσεων του Υπουργείου Πoλιτισμού για τον εορτασμό της πανσέληνου σε αρχαιολογικούς χώρους.

Η "Χαονία" επέστρεψε στην περιοχή των Πρεσπών στις 28 Αυγούστου 2025, προσκεκλημένη από το Triethnés International Music Festival, πραγματοποιώντας συναυλία σε λατομείο πάνω από το χωριό Μικρολίμνη, με απαράμιλλη θέα στις Πρέσπες. Η συναυλία αποτελούσε συνάντηση του πολυφωνικού τραγουδιού με την κλασσική μουσική, μετά από πρόσκληση του μαέστρου Γιώργου Ζιάβρα. Η "Χαονία" , για πρώτη φορά, ερμήνευσε πολυφωνικά τραγούδια σε τέσσερις γλώσσες σε εκείνη τη συναυλία.

Την επόμενη μέρα τα μέλη της "Χαονίας" περιηγήθηκαν στην περιοχή των Πρεσπών, ξεκινώντας από το νησάκι του Αγίου Αχιλλείου, επιστρέφοντας στο χώρο της πρώτης συναυλίας του 2002. Εκεί η συντροφιά της "Χαονίας" επέλεξε να τραγουδήσει δύο τραγούδια, συνυφασμένα, μέσα από διαφορετικές διαδρομές, με το χώρο. Το πρώτο ήταν το "Ποια είν΄ εκείνη που κατεβαίνει", βασισμένο στον αχό του Χλωμού Άνω Πωγωνίου, όμιλος του οποίου είχε δισκογραφήσει πρώτος το τραγούδι στα "Πoλυφωνικά τραγούδια Βορείου Ηπείρου" - έκδοση αναφοράς του Ιδρύματος Βορειοηπειρωτικών Ερευνών (Ιωάννινα, 1995).

Η επιλογή του τραγουδιού στο συγκεκριμένο χώρο αποτελεί μια σπονδή στη μνήμη του Θόδωρου Αγγελόπουλου που εκεί γύρισε μια από τις ομορφότερες σκηνές της ταινίας του "Μια αιωνιότητα και μια μέρα" (1997). Πρόκειται για τη σκηνή κατά την οποία ο Διονύσιος Σολωμός αγοράζει λέξεις από χωρικούς για να συνθέσει το ποίημά του "Ύμνος προς την ελευθερία". Ας σημειωθεί ότι ο πρωτοστάτης της "Χαονίας" και κυρατζής του Πολυφωνικού Καραβανιού Αλέξανδρος Λαμπρίδης συμμετείχε στο γύρισμα εκείνης της σκηνής, όντας συνεργάτης του Θ. Αγγελόπουλου σε πέντε ταινίες, από το 1990 μέχρι τέλους.

Τo συγκεκριμένο τραγούδι συνδέεται έμμεσα με τη σκηνή της ταινίας, αφού ξεκινά με πανομοιότυπους στίχους με το ποίημα του Διονυσίου Σολωμού "Η αγνώριστη". Δεν είναι η μοναδική φορά που στίχοι ποίησης έχουν ενσωματωθεί σε πολυφωνικά τραγούδια και υπάρχουν διαφορες μερτυρίες ή και εικασίες για τις διαδομές που συνδέουν τα συγκεκριμένα τραγούδια με τα συγκεκριμένα ποιήματα, διαφορετικές εκδοχές για τη γενεαλογία τους. Η έρευνα του Πολυφωνικού Καραβανιού στο θέμα έχει ξεκινήσει και συνεχίζεται χρόνια.

Η επιλογή του τραγουδιού εδώ έγινε από την κυρατζή της "Χαονίας" και του Πολυφωνικού Καραβανιού Αλίκη Γκανά που εκείνη τη μέρα είχε τα γενέθλιά της και η συντροφιά της "Χαονίας" της το αφιερώνει. Τραγουδούν έξι από τα μέλη της "Χαονίας" που, σε πλήρη σύνθεση, την εποχή αυτή απαριθμεί δεκατρείς συνταξιδιώτες, όντας μια μεγάλη συντροφιά. Εδώ τραγουδούν οι Αλίκη, Αλέξανδρος, Γιώργος, Ελευθερία και οι νέες συνταξιδιώτισσες Σεμέλη και Φανή. Το πολυφωνικό σύνολο "Χαονία" έχει δισκογραφήσει το τραγούδι, με παρτή τότε τη Μαρία Τσουκαλά, στην έκδοση της "Απείρου" (Πολυφωνικό Καραβάνι) "Φωνές της Πέτρας" 2002-2004.

Οι στίχοι του τραγουδιού, όπως έχει δισκογραφηθεί με όμιλο από το Χλωμό Άνω Πωγωνίου, είναι οι ακόλουθοι:

Ποια είναι εκείνη που κατεβαίνει
στ’ άσπρα ντυμένη από το ι βουνό,
από το ι βουνό.
Χρυσό κανάτι κρατά στα χέρια της,
λουλούδια μαζεμένα από το ι βουνό
από το ι βουνό.
Για να τα δώσει στον ερωτά της
και για την αγάπη της και για τον καημό
και για τον καημό.

Μνημονεύουμε ως αντιπαραβολή και τους πρώτους στίχους από το ποίημα του Διονυσίου Σολωμού "Η αγνώριστη":

Ποιὰ εἶναι τούτη
Ποὺ κατεβαίνει
Ἀσπροντυμένη
Ὀχ τὸ βουνό;

Παραλλαγή του τραγουδιού απαντά στη Ζάκυνθο με τη χαρακτηριστική φωνητική της παράδοση. Έχει δισκογραφηθεί από τους "Τραγουδιστάδες τση Ζάκυνθος". Ας σημειωθεί, επίσης, ότι στη βιβλιογραφία του ηπειρώτικου πολυφωνικού τραγουδιού δεν απαντά κάποια στιχουργική εκδοχή του τραγουδιού, στοιχείο σημαντικό για την αξιολόγηση της προέλευσης του τραγουδιού. Το πολυφωνικό σύνολο "Χαονία" επέστρεψε στην ευρύτερη περιοχή τρεις μήνες μετά, τραγουδώντας στο Πανόραμα Βαλκανικού Κινηματογράφου στη Φλώρινα στις 15 Νοεμβρίου 2025. Καλή αντάμωση στα επόμενα.

"¨Απειρος" Πολυφωνικό Καραβάνι
Καλή Πρακτική Διαφύλαξης Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς
UNESCO 2020

[email protected], www.polyphonic.gr
www.polyphoniccaravan.gr