Тақырып 14. ЖОО-дағы білім беру сапасын ішкі бағалау моделі

Описание: Сандық технологиялар қазіргі білім беру кеңістігінің ажырамас бөлігіне айналды. Оқу процесі тек аудитория қабырғасымен шектелмей, виртуалды ортаға, learning management жүйелеріне, видеоконференциялар мен интерактивті платформаларға, сондай-ақ жасанды интеллект құралдарына кеңейді. Бұл трансформация университет үшін жай «технология қосу» емес, оқу тәжірибесін қайта құруды білдіреді: студент ақпаратты қалай алады, қалай әрекет етеді, қалай кері байланыс алады, қалай бағаланады, қалай қолдау табады – бәрі цифрлық компонент арқылы өзгерді. Сондықтан цифрлық технологияларды мақсатты, педагогикалық тұрғыдан негізделген және этикалық қолдану – ЖОО үшін стратегиялық міндет. Мұнда негізгі қағида қарапайым: технология оқу мақсаттарына қызмет етуі керек, ал оқу мақсаттары технологияға «бағынбауы» тиіс. Егер университет жаңа платформаны тек сән үшін немесе формалды «цифрландырдық» деген есеп үшін енгізсе, бұл сапаны көтермейді, керісінше, оқытушыларға қосымша жүктеме мен студентке ақпараттық шаршау әкелуі мүмкін. Ал дұрыс енгізілген технология оқу процесін ашық, икемді, дербестендірілген және дерекке сүйенген етеді: студент прогресі көрінеді, кері байланыс жылдамдайды, оқыту мазмұны мультимодальды форматта беріледі, коллаборативті жұмыс кеңейеді. Соңғы жылдары жасанды интеллект құралдарының пайда болуы бұл үдерісті одан әрі тереңдетті: енді технология тек «жеткізуші платформа» емес, оқу әрекетіне тікелей ықпал ететін «ақылды ассистент» рөлін атқара бастады. Бірақ дәл осы жерде тәуекел де өседі: академиялық адалдық, дерек құпиялығы, bias, технологияға тәуелділік, оқу мотивациясының сыртқы құралға ауысуы сияқты мәселелер күшейеді. Сондықтан университет деңгейінде цифрлық трансформация тек IT жобасы емес, сапа менеджментінің бөлігі болуы керек: саясат, регламент, оқыту, мониторинг және этикалық нормалар бір жүйеге біріктірілуі қажет. Технологияның құндылығы оның жаңалығында емес, оқу сапасына әсерінде өлшенеді: оқу нәтижелері жақсарды ма, студенттің тәжірибесі жеңілдеді ме, оқытушының әдістемесі күшейді ме, қолжетімділік артты ма, дерекке негізделген басқару мүмкін болды ма. Осы сұрақтарға нақты жауап берілсе ғана цифрландыру сапалы білімнің катализаторына айналады.
Сандық технологиялар спектрі өте кең және әрбір құралдың функционалы мен мақсатқа сәйкестігі әртүрлі. LMS жүйелері (Moodle, Canvas, Google Classroom және т.б.) оқу материалдарын құрылымдауға, тапсырмалар мен тесттерді жүргізуге, бағалау жүргізуге, студент прогресін қадағалауға, коммуникацияны ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Онлайн-платформалар мен MOOC курстар (Coursera, edX, Udemy және т.б.) қосымша білім көздерін ұсынып, студенттің жеке оқу траекториясын кеңейтеді, кей жағдайда микро-сертификаттар арқылы еңбек нарығымен байланысты күшейтеді. Бейнебайланыс құралдары (Zoom, MS Teams және ұқсастары) аралас және қашықтан оқыту форматтарын іске асырып, консультация, семинар, топтық талқылау, қорғау сияқты процестерді қолдайды. Интерактивті платформалар (quiz/poll құралдары, виртуалды тақталар, collaborative docs) сабақтағы белсенділікті арттырып, кері байланысты жеделдетеді. Соңғы жылдары ЖИ-ға негізделген құралдар ерекше қарқынмен еніп келеді: автоматты бағалау жүйелері, адаптивті оқыту платформалары, тілдік чатботтар, мәтін талдау және рефлексия құралдары, академиялық жазылымға арналған ассистенттер. Бұл құралдар студентке дербестендірілген қолдау беріп, оқытушыға контент пен тапсырма әзірлеуде уақыт үнемдеуге көмектесе алады. Бірақ технологияның өзі сапаны автоматты түрде қамтамасыз етпейді. Негізгі сұрақ – «Қандай педагогикалық мақсат үшін қай құралды қолданамыз?». Мысалы, технология оқу материалын мультимодальды форматта беруге (видео, инфографика, симуляция), жедел кері байланыс ұйымдастыруға, студенттің жеке траекториясын қолдауға, коллаборативті жұмысқа жағдай жасауға мүмкіндік береді. Алайда егер LMS тек «PDF жүктейтін платформа» деңгейінде қалса, оның әлеуеті ашылмайды, ал студент үшін ол тек қоймаға айналады. Сондықтан цифрлық құралдарды пайдалану педагогикалық дизайнмен бірге жүруі тиіс: тапсырма құрылымы, оқу әрекеті, бағалау критерийі және кері байланыс форматы алдын ала ойластырылмайынша, технология «қабат» ретінде ғана қосылады да, нәтиже бермейді. ЖИ құралдары бойынша да дәл солай: оларды «дайын жауап беретін машина» ретінде қолдану оқу құзыретін әлсіретеді, ал оларды ойлауды күшейтетін тренажер ретінде қолдану (мысалы, жауапты тексерту, аргументті жақсарту, қателерді табу, балама шешімдер ұсындыру) оқу сапасын арттыра алады.