ycliper

Популярное

Музыка Кино и Анимация Автомобили Животные Спорт Путешествия Игры Юмор

Интересные видео

2025 Сериалы Трейлеры Новости Как сделать Видеоуроки Diy своими руками

Топ запросов

смотреть а4 schoolboy runaway турецкий сериал смотреть мультфильмы эдисон
Скачать

क्या सांख्य दर्शन और महर्षि कपिल भगवान् को नहीं मानते ?

Автор: Prahari

Загружено: 2023-03-16

Просмотров: 3338

Описание: प्रश्न- ईश्वरासिद्धेः ॥१॥ [ सां० सू० १।९२]
प्रमाणाभावान्न तत्सिद्धिः ॥२॥ [ सां० सू०५/१०]
सम्बन्धाभावान्नानुमानम् ॥३॥ [ सां० सू० ५।११] - ये सांख्यशास्त्र के सूत्र हैं ।

प्रत्यक्ष से ईश्वर की सिद्धि नहीं होती ॥ १ ॥
क्योंकि जब उसकी सिद्धि में प्रत्यक्ष ही नहीं तो अनुमानादि प्रमाण नहीं घट सकते ॥ २ ॥
और व्याप्ति-सम्बन्ध न होने से अनुमान भी नहीं हो सकता। पुनः प्रत्यक्षानुमान के न होने से शब्द - प्रमाण भी नहीं घट सकता ॥ ३ ॥

उत्तर - यहाँ ईश्वर की सिद्धि में प्रत्यक्ष प्रमाण नहीं है, और न ईश्वर जगत् का उपादान कारण है । और पुरुष से विलक्षण अर्थात् सर्वत्र पूर्ण होने से परमात्मा का नाम 'पुरुष' और शरीर में शयन करने से जीव का भी नाम 'पुरुष' है। क्योंकि इसी प्रकरण में कहा है-

प्रधानशक्तियोगाच्चेत्सङ्गापत्तिः ॥ १ ॥
सत्तामात्राच्चेत्सर्वैश्वर्य्यम् ॥ २ ॥
श्रुतिरपि प्रधानकार्य्यत्वस्य ॥ ३ ॥ सांख्य सू० [५।८ ९, १२]

यदि पुरुष को प्रधानशक्ति का योग हो तो पुरुष में सङ्गापत्ति हो जाय। अर्थात् जैसे प्रकृति सूक्ष्म से मिलकर कार्यरूप में सङ्गत हुई है, वैसे परमेश्वर भी स्थूल हो जाय। इसलिये परमेश्वर जगत् का उपादान कारण नहीं, किन्तु निमित्त कारण है ॥ १ ॥

जो चेतन से जगत् की उत्पत्ति हो तो जैसा परमेश्वर समग्रैश्वर्ययुक्त है, वैसा संसार में भी सर्वैश्वर्य का योग होना चाहिये, सो नहीं है। इसलिये परमेश्वर जगत् का उपादान कारण नहीं, किन्तु निमित्त कारण है॥ २ ॥
क्योंकि उपनिषद् भी प्रधान को ही जगत् का उपादान कारण कहती है ॥ ३ ॥ जैसे—
अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीः प्रजाः सृजमानां स्वरूपाः ॥ - यह श्वेताश्वतर उप० [अ० ४। मं० ५] का वचन है।

जो जन्मरहित सत्त्व, रज, तमोगुणरूप प्रकृति है वही स्वरूपाकार से बहुत प्रजारूप हो जाती है । अर्थात् प्रकृति परिणामिनी होने से अवस्थान्तर हो जाती है और पुरुष अपरिणामी होने से वह अवस्थान्तर होकर दूसरे रूप में कभी नहीं प्राप्त होता, सदा कूटस्थ निर्विकार रहता है और प्रकृति सृष्टि में सविकार और प्रलय में निर्विकार रहती है।

इसलिये जो कोई कपिलाचार्य को अनीश्वरवादी कहता है, वही अनीश्वरवादी है, कपिलाचार्य्य नहीं। तथा मीमांसा का धर्म-धर्मी से ईश्वर वैशेषिक और न्याय भी 'आत्म' शब्द से अनीश्वरवादी नहीं, क्योंकि सर्वज्ञत्वादि धर्मयुक्त और 'अतति सर्वत्र व्याप्नोतीत्यात्मा' जो सर्वज्ञादि धर्मयुक्त सर्वत्र व्यापक सब जीवों का आत्मा है, उसको मीमांसा, वैशेषिक और न्याय 'ईश्वर' मानते हैं।


सनातन धर्म के प्रचार में आप अपने सामर्थ्य के अनुसार हमें सहयोग कर सकते हैं।
हमारा खाता विवरण इस प्रकार है-
खाताधारक- अंकित कुमार
बैंक- State Bank of India
A/C no. 33118016323
IFSC- SBIN0007002
UPI- 7240584434@upi


हमारे चैनल की सभी कक्षाओं को सिलसिलेवार देखने के लिए लिंक पर क्लिक करें

योग दर्शन
   • योग दर्शन  

अध्यात्म
   • अध्यात्म  

प्रथम समुल्लास
   • सत्यार्थ प्रकाश (प्रथम समुल्लास)  

द्वितीय समुल्लास
   • सत्यार्थ प्रकाश (दूसरा समुल्लास)  

तृतीय समुल्लास
   • सत्यार्थ प्रकाश (तीसरा समुल्लास)  

चतुर्थ समुल्लास
   • सत्यार्थ प्रकाश (चौथा समुल्लास)  

पंचम समुल्लास
   • सत्यार्थ प्रकाश (पाँचवाँ समुल्लास)  

षष्ठ समुल्लास
   • सत्यार्थ प्रकाश (छठा समुल्लास)  

सप्तम समुल्लास
   • सत्यार्थ प्रकाश (सातवाँ समुल्लास)  

सत्यार्थ प्रकाश सार
   • सत्यार्थ प्रकाश सार  

Не удается загрузить Youtube-плеер. Проверьте блокировку Youtube в вашей сети.
Повторяем попытку...
क्या सांख्य दर्शन और महर्षि कपिल भगवान् को नहीं मानते ?

Поделиться в:

Доступные форматы для скачивания:

Скачать видео

  • Информация по загрузке:

Скачать аудио

Похожие видео

94-летняя бабушка, живущая в одиночестве на краю света, вдали от цивилизации

94-летняя бабушка, живущая в одиночестве на краю света, вдали от цивилизации

Yaama Puja | Maha Shivaratri | Jagadeeshwara Mandir | Chinmaya Mission #Mahashivaratri2026

Yaama Puja | Maha Shivaratri | Jagadeeshwara Mandir | Chinmaya Mission #Mahashivaratri2026

सुप्रीम कोर्ट के फैसले के खिलाफ जज के बागी तेवर से मचा हड़कंप, मोदी सरकार ने खोल दी पोल पट्टी

सुप्रीम कोर्ट के फैसले के खिलाफ जज के बागी तेवर से मचा हड़कंप, मोदी सरकार ने खोल दी पोल पट्टी

सांख्य दर्शन SANKHYA DARSHAN की सरल और व्यावहारिक व्याख्या - DR HIMMAT SINGH SINHA | THE QUEST

सांख्य दर्शन SANKHYA DARSHAN की सरल और व्यावहारिक व्याख्या - DR HIMMAT SINGH SINHA | THE QUEST

Если есть Бог, то покажите его || Покажите Бога || ЕМ Амог Лила Прабху

Если есть Бог, то покажите его || Покажите Бога || ЕМ Амог Лила Прабху

34. Шесть качеств настоящего друга. Арьябхивинайя – почитаемый миром, учёный, приносящий радость,...

34. Шесть качеств настоящего друга. Арьябхивинайя – почитаемый миром, учёный, приносящий радость,...

🚨 India Handled Good Diplomacy: 🚀 India–Russia Strategic Partnership🔥 #ankitsir #news #russia #oil

🚨 India Handled Good Diplomacy: 🚀 India–Russia Strategic Partnership🔥 #ankitsir #news #russia #oil

ГАРГУЛЬИ были настоящими. Гранитные химеры на соборах: почему у них такая точная анатомия?

ГАРГУЛЬИ были настоящими. Гранитные химеры на соборах: почему у них такая точная анатомия?

क्या श्रीकृष्ण भगवान के अवतार थे ? 'यदा-यदा हि धर्मस्य' श्लोक का अर्थ। #gita । सत्यार्थ प्रकाश

क्या श्रीकृष्ण भगवान के अवतार थे ? 'यदा-यदा हि धर्मस्य' श्लोक का अर्थ। #gita । सत्यार्थ प्रकाश

«Стекольный мастер». Константин Паустовский. Аудиокнига. Читает Владимир Антоник

«Стекольный мастер». Константин Паустовский. Аудиокнига. Читает Владимир Антоник

Sankhya Darshan Part-1 Based on ShriMad Bhagwat Mahapuran Described By Dr. R.P Dhawan

Sankhya Darshan Part-1 Based on ShriMad Bhagwat Mahapuran Described By Dr. R.P Dhawan

WIELKA WYPRAWA MARII WIERNIKOWSKIEJ W GŁĄB ROSJI #2

WIELKA WYPRAWA MARII WIERNIKOWSKIEJ W GŁĄB ROSJI #2

क्या है सांख्य दर्शन के 25 सिद्धांत। 25 Elements of Samkhya Darshan | ख़ुशदीप बंसल

क्या है सांख्य दर्शन के 25 सिद्धांत। 25 Elements of Samkhya Darshan | ख़ुशदीप बंसल

सुप्रीम कोर्ट ने उतार दिया स्टालिन का नशा, प्रशांत भूषण की दलील खारिज, मुसलमानों की सबसे बड़ी हार

सुप्रीम कोर्ट ने उतार दिया स्टालिन का नशा, प्रशांत भूषण की दलील खारिज, मुसलमानों की सबसे बड़ी हार

Jadę na SANKACH za BYKIEM wycinać WIELKĄ wierzbę. Pierwsza PRAWDZIWA próba

Jadę na SANKACH za BYKIEM wycinać WIELKĄ wierzbę. Pierwsza PRAWDZIWA próba

RSN Singh | Naravane China Connection BIG LEAKS! बैठेगी कोर्ट ऑफ Inquiry?

RSN Singh | Naravane China Connection BIG LEAKS! बैठेगी कोर्ट ऑफ Inquiry?

क्या भगवान् की मूर्ति बनाकर ध्यान किया जा सकता है? सत्यार्थ प्रकाश। आचार्य अंकित प्रभाकर

क्या भगवान् की मूर्ति बनाकर ध्यान किया जा सकता है? सत्यार्थ प्रकाश। आचार्य अंकित प्रभाकर

47. विष्णु के तीन पग का रहस्य.... आर्याभिविनय, अतो देवा अवन्तु नो... आचार्य अंकित प्रभाकर

47. विष्णु के तीन पग का रहस्य.... आर्याभिविनय, अतो देवा अवन्तु नो... आचार्य अंकित प्रभाकर

SAFE TO NIEMIECKA PUŁAPKA NA POLSKĘ? Tusk pod dyktando Berlina? | Salonik Polityczny Ziemkiewicza

SAFE TO NIEMIECKA PUŁAPKA NA POLSKĘ? Tusk pod dyktando Berlina? | Salonik Polityczny Ziemkiewicza

TAJEMNICE OBRAD OKRĄGŁEGO STOŁU | ALFABET MILLERA

TAJEMNICE OBRAD OKRĄGŁEGO STOŁU | ALFABET MILLERA

© 2025 ycliper. Все права защищены.



  • Контакты
  • О нас
  • Политика конфиденциальности



Контакты для правообладателей: [email protected]