CHP’DEN ADNAN MENDERES’E “NATO” TEBRİĞİ

Описание: Rubicon Tarih'e "Katıl" butonuyla üye olup destek vermek için:
   / @rubicontarih  

Rubicon Tarih’te bu dosyada şu sorunun peşine düşüyorum: Türkiye’nin Kore Savaşı’na katılması zorunluluk muydu, yoksa NATO’ya giden yolu hızlandıran bir siyasi tercih mi? 25 Temmuz 1950 gecesi Çankaya’da alınan karar, Türkiye’nin yönünü belirleyen bir eşik oluyor. Adnan Menderes hükümeti 4 bin 500 kişilik bir tugayın Kore’ye gönderilmesini kararlaştırıyor; cephe 9 bin kilometre ötede, ülke ise yeni bir iktidar dönemine girmiş durumda. Soğuk Savaş sertleşiyor, Sovyet baskısı Ankara’da doğrudan hissediliyor ve Batı ittifakına yaklaşma arayışı hız kazanıyor.

Bu kararı anlamak için önce dönemin ruhunu yakalamak gerekiyor. Aksi halde anakronizme düşmek kolaylaşıyor; yani 1950’nin güvenlik iklimini bugünün değerleriyle ölçüp hüküm vermek. İkinci Dünya Savaşı bitiyor ama Türkiye için asıl sınav savaş sonrasında başlıyor. Sovyetler Birliği 1945’ten itibaren Boğazlar rejimi, üs talepleri ve Kars-Ardahan gibi başlıklarla baskıyı artırıyor. Ankara bu tehdit algısıyla İngiltere ve ABD desteğini arıyor. Truman Doktrini ve ardından Marshall Planı, sadece ekonomik bir çerçeve kurmuyor; askeri modernizasyon ve siyasi yönelim de Batı’ya doğru belirginleşiyor. Türkiye Avrupa Konseyi’ne katılıyor, ancak 1949’da kurulan NATO’ya davet edilmiyor. Ankara açısından asıl güvenlik şemsiyesi dışarıda kalıyor.

14 Mayıs 1950 seçimleriyle Demokrat Parti iktidara geliyor. Celâl Bayar Cumhurbaşkanı, Adnan Menderes Başbakan oluyor. DP’nin çizgisi net: ABD ile ilişkileri güçlendirmek, Batı bloğuna tam entegrasyon ve NATO üyeliğini garanti altına almak. Bu yaklaşım CHP döneminde başlayan yönelimin devamı; ama DP bunu daha ileri taşımak istiyor. Zihindeki kritik fikir şu: Türkiye sadece talep ederek değil, somut katkı sunarak “güvenilir müttefik” olduğunu gösterecek.

Tam bu sırada 25 Haziran 1950’de Kore’de savaş patlıyor. Kuzey Kore 38. paraleli geçiyor, BM Güvenlik Konseyi yardım çağrısı yapıyor, ABD liderliğinde koalisyon kuruluyor. Savaşın arka planında Japon işgalinin mirası, iki kutuplu bölünme ve büyük güç hesapları var. Sovyetler görünürde geri planda dursa da askeri danışmanlık, silah sistemleri ve diplomatik manevralarla savaşın mimarisinde yer alıyor. Üstelik Sovyetlerin BM’yi boykot ettiği günlerde kararların kolay çıkması ayrı bir tartışma yaratıyor.

Türkiye’nin kritik hamlesi 25 Temmuz gecesi geliyor: Kore’ye tugay gönderme kararı aynı gece BM’ye bildiriliyor, fakat TBMM’de oylanmıyor. Hükümet bunun “savaş ilanı” değil “BM polis harekâtı” olduğunu savunuyor ve aciliyet gerekçesi öne çıkıyor. Muhalefetin itirazı ise katılım fikrinden çok yöntem üzerine yoğunlaşıyor: Anayasal prosedür neden devre dışı bırakılıyor? CHP ve Millet Partisi gensoru süreci başlatıyor, tartışma sertleşiyor, ama DP’nin Meclis çoğunluğu ile önerge reddediliyor. Bu dosya burada kilitleniyor: dış politika kararlarında yürütmenin sınırı nerede başlıyor, Meclis iradesi nerede devreye girmeli?

Sahaya gelince, Türk birlikleri Ekim 1950’de Kore’ye ulaşıyor; Kunuri-Wawon hattında geri çekilen BM kuvvetlerine zaman kazandıran direniş anlatının merkezine oturuyor. Bedel ağır: 721 şehit, binlerce yaralı ve esir. Buna rağmen siyasi denklem hızlanıyor: Türkiye 1 Ağustos 1950’de NATO başvurusunu yeniliyor, 17 Ekim 1951’de protokol imzalanıyor, 18 Şubat 1952’de üyelik TBMM’de onaylanıyor. Hükümet çizgisi açık: “Kore’de kan, NATO’da koltuk.” Bu ifade bir slogan mı, yoksa dönemin stratejik aklını özetleyen bir formül mü? Ben bu programda tam da bu ikiliği tartıştırıyorum: güvenlik garantisi, prestij ve modernizasyon kazanımları ile bağımlılık riski, üsler, savaşlara sürüklenme ihtimali ve demokratik prosedür maliyeti aynı tabloda duruyor.

Rubicon Tarih’in WhatsApp Kanalı’na katılmak için: https://whatsapp.com/channel/0029VaBd...

Rubicon Tarihi instagramdan takip etmek için:   / rubicontarih  

Rubicon Tarihi Tiktok'tan takip etmek için:
  / rubicontarih  

Türk Siyasi Tarihi
Siyasi Tarih
Popüler Tarih
Siyaset
Politika