Wie heeft de macht over de geldpers nou echt? Thomas Bollen vertelt | VPRO Tegenlicht

Описание: Support onze journalistiek, abonneer je op ons YouTube-kanaal ►    / @tegenlicht  
Kijk ook de vorige Tegenlicht-aflevering 'Tijd voor de nieuwe waterlinie' ►    • Zo beschermt dit wapen van eigen bodem onz...  

De toekomst van geldschepping
Een AI-bubbel lijkt aanstaande. De kernvraag is echter: wie betaalt de rekening als het misgaat? Volgens onderzoeksjournalist Thomas Bollen is de kans groot dat de burger weer meebetaalt, zolang we ons systeem van geldcreatie niet aanpassen.

Al sinds afgelopen zomer klinken de waarschuwingen voor een mogelijke crash op de financiële markten steeds luider. Aanleiding zijn de explosief stijgende investeringen door AI-bedrijven, die volgens critici tekenen vertonen van een nieuwe zeepbel. Waar en wanneer die klappen komen, blijft onduidelijk. De kernvraag is echter: wie betaalt de rekening als het misgaat?

Onderzoeksjournalist Thomas Bollen (1991) houdt zich al jaren met die vraag bezig. Zijn blik op het financiële systeem werd gevormd tijdens de crisis van 2008, toen hij als stagiair werkte bij een internationaal accountantskantoor. Hoe kon het dat de kosten van de crisis vooral bij burgers terechtkwamen, terwijl banken en financiële instellingen die de crisis veroorzaakten grotendeels werden ontzien? Die vraag bracht Bollen ertoe zijn carrière te verleggen naar de journalistiek. Bij onderzoeksplatform Follow the Money verdiepte hij zich in de rol van het geldstelsel zelf.

Een centraal inzicht uit Bollens werk is dat er verschillende vormen van geldcreatie bestaan. Publiek geld, uitgegeven door de Europese Centrale Bank in de vorm van bankbiljetten en munten. En privaat geld, gecreëerd door commerciële banken wanneer zij bijvoorbeeld hypotheken verstrekken. Daar zijn de afgelopen jaren ook privaat gecreëerde cryptomunten bij gekomen.

Tijdens en na de crisis van 2008 werden Europese banken met publiek geld overeind gehouden. Tussen 2015 en 2022 creëerde de ECB bovendien ongeveer 5.000 miljard euro aan nieuw geld, dat grotendeels terechtkwam bij financiële instellingen en vermogenden. Volgens Bollen is zo de democratische grip op geldcreatie verloren gegaan.

Deze analyse vormt de kern van zijn boek 'Geld genoeg, maar niet voor jou', en van projecten zoals de interactieve kaart 'Het waterwerk van ons geld', gemaakt met kunstenaar Carlijn Kingma en burgerinitiatief Ons Geld. De vraag die nu opnieuw op tafel ligt: redden we bij een volgende crisis wederom banken, AI-bedrijven of cryptoschaduwbanken? Of grijpen we de kans om de macht over ons geld terug te winnen?

In dat debat speelt de digitale euro een sleutelrol. Dit meest controversiële dossier van de ECB komt de komende maanden voor het Europees Parlement. Extreemrechtse partijen waarschuwen voor controle en privacyverlies, terwijl prominente economen zoals Thomas Piketty juist pleiten voor een sterke publieke digitale euro als essentiële waarborg voor Europese soevereiniteit en financiële stabiliteit.

Credits
Regie en research: Marije Meerman
Camera: Thomas van Krugten
Geluid: Sander den Broeder
Montage: Rinze Schuurman
Beeldredacteur: Paula Witkamp en Isis Brandt Corstius
Kleurcorrectie: Gerhard van der Beek
Mixage: Mark Meeuwis
Voice-over: Atze de Vries
Vormgeving: Fien Leeflang
Productie: Regina Rijpkema
Productie-assistent: Leonard Peters
Relay: Ezra van de Looverbosch
Eindredactie: Julia Veldman

Meer verhalen? Volg ons hier:
Website: https://tegenlicht.vpro.nl/
Instagram:   / vpro.tegenlicht  
Threads: https://www.threads.com/@vpro.tegenlicht
TikTok:   / vprotegenlicht  
LinkedIn:   / dashboard  
Bluesky: https://bsky.app/profile/vprotegenlic...
Meet-ups: https://www.vpro.nl/evenementen

Kijkwijzer: Alle leeftijden

Archief
NOS
UK Trade & Investment
AP Archive
European Central Bank
dfv Euro Finance Group
House Committee on Energy and Commerce