इराण पेटलं! | तरूणाई मैदानात। खामेनेई विरोधात जनस्फोट | Death to Dictator’ घोषणा। ट्रम्पचा हस्तक्षेप

Описание: इराणमध्ये डिसेंबर २८, २०२५ पासून सुरू झालेल्या राष्ट्रव्यापी विरोध प्रदर्शनांचा (protests) प्रचंड वेगाने वाढत आहे. हे प्रदर्शन सुरुवातीला आर्थिक संकटामुळे (inflation, currency collapse, basic goods च्या किंमती वाढणे) सुरू झाले, पण आता ते regime change (इस्लामिक प्रजासत्ताक संपवणे), स्वातंत्र्य, मानवी हक्क आणि Khamenei च्या विरोधात “Death to the Dictator” सारख्या घोषणा देणाऱ्या राजकीय आंदोलनात रूपांतरित झाले आहे. हे गेल्या अनेक वर्षांतील सर्वात मोठे आंदोलन आहे, जे २०२२-२३ च्या Mahsa Amini नंतरच्या Woman, Life, Freedom आंदोलनापेक्षा मोठे आहे.
कधी सुरू झाले आणि कारण काय?
• सुरुवात: २८ डिसेंबर २०२५ रोजी तेहरानच्या ग्रँड बाजारात दुकानदारांनी बंद ठेवून आणि रस्त्यावर उतरून सुरुवात केली. मुख्य कारण - रियाल (Iranian currency) ची तीव्र घसरण (४०%+ गेल्या वर्षात), महागाई, अन्नधान्य आणि इंधनाच्या किंमती वाढणे, पाण्याची टंचाई, आणि सरकारची आर्थिक अक्षमता.
• हे आर्थिक अस्वस्थतेतून राजकीय झाले, ज्यात सरकारविरोधी नारे, सरकारी इमारतींना आग लावणे, आणि Khamenei च्या राजीनाम्याची मागणी आहे.
• आता सर्व ३१ प्रांतांमध्ये आणि १८०+ शहरांमध्ये (Tehran, Mashhad, Kermanshah, Isfahan इत्यादी) प्रदर्शन होत आहेत.
किती लोक मेले आणि जखमी?
मानवी हक्क संघटना (HRANA, Iran Human Rights NGO, Amnesty International इत्यादी) नुसार:
• मृत्यू: ४५ ते ६५+ (काही रिपोर्ट्समध्ये ६२ पर्यंत), यात ४८-५०+ प्रदर्शनकर्ते, ८-९ मुले (under 18), आणि काही सुरक्षा दलांचे सदस्य.
• जखमी: शेकडो (hundreds), आणि अटक: २,०००+ ते २,३००+.
• शुक्रवारी (९ जानेवारी) रात्री आणि शनिवारी (१० जानेवारी) हिंसा वाढली, त्यामुळे आकडेवारी अजून वाढू शकते. सरकार इंटरनेट बंद केल्याने अचूक माहिती मिळणे कठीण आहे.
आत्ताचे अपडेट (१० जानेवारी २०२६)
• इंटरनेट आणि फोन लाइन्स बंद: गुरुवारी (८ जानेवारी) रात्रीपासून राष्ट्रव्यापी internet blackout आणि फोन सेवा बंद. हे प्रदर्शन नियंत्रित करण्यासाठी आणि हिंसेची माहिती बाहेर जाण्यापासून रोखण्यासाठी.
• हवाई क्षेत्र बंद आणि उड्डाणे रद्द: सर्व उड्डाणे रद्द (Dubai, Qatar, Turkey इत्यादींमधून ४०+ फ्लाइट्स). हवाई क्षेत्र बंद किंवा प्रतिबंधित.
• हिंसा: तेहरानमध्ये रस्त्यांवर आग, सरकारी इमारतींना हल्ले, सुरक्षा दलांनी live ammunition वापरले. प्रदर्शनकर्ते “Trump Street” नाव दिलेले रस्ते, आणि Khamenei च्या विरोधात नारे.
• Khamenei चे भाषण: ९ जानेवारीला Khamenei ने पहिले भाषण दिले - प्रदर्शनकर्त्यांना “vandals”, “saboteurs” आणि “Trump ला खुश करण्यासाठी” काम करणारे म्हणून हिणवले. “आम्ही मागे हटणार नाही” असे सांगितले.
अमेरिकेची भूमिका (Trump ची भूमिका)
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump खूप आक्रमक भूमिका घेत आहेत:
• वारंवार धमक्या: “जर तुम्ही प्रदर्शनकर्त्यांवर गोळीबार केलात, तर आम्हीही गोळीबार करू” (“You better not start shooting because we’ll start shooting too”).
• “Iran is in big trouble”, “We’ll hit them very hard” असे सांगितले.
• पण “boots on the ground” (सैन्य पाठवणे) नाही, फक्त हवाई हल्ले किंवा इतर कारवाई.
• Khamenei ने Trump ला “Iranian blood stained hands” म्हणून दोष दिला आणि “Trump ला खुश करण्यासाठी” प्रदर्शनकर्ते रस्ते उद्ध्वस्त करतात असे म्हटले.
• हे Trump च्या “maximum pressure” धोरणाचा भाग आहे, ज्यात इराणवर आर्थिक निर्बंध आणि लष्करी धमक्या.
भारत, चीन, रशिया आणि युरोपीयन राष्ट्रांची भूमिका
• भारत: स्पष्ट भूमिका जाहीर झालेली नाही, पण सामान्यतः इराणशी आर्थिक संबंध (तेल आयात) आणि “non-interference” धोरणामुळे शांत. भारत इराणमध्ये स्थिरता हवी आहे.
• चीन आणि रशिया: इराणचे प्रमुख मित्र. ते प्रदर्शनांना “foreign interference” (US/Israel) म्हणून पाहतात. दोघेही UN मध्ये US च्या हस्तक्षेपाला विरोध करतात. चीन आणि रशिया इराणला समर्थन देतात, कारण ते US विरोधी आघाडीचे भाग आहेत.
• युरोपीयन राष्ट्र: EU ने प्रदर्शनकर्त्यांना शांततापूर्ण निदर्शन करण्याचा अधिकार असल्याचे सांगितले, हिंसेचा निषेध केला. ते Khamenei ला “प्रदर्शनकर्त्यांवर दडपशाही नको” असे आवाहन करतात, पण US प्रमाणे लष्करी धमक्या नाहीत. UN human rights chief ने स्वतंत्र चौकशीची मागणी केली.
हे आंदोलन इराणच्या सरकारसाठी मोठे आव्हान आहे, आणि Trump च्या धमक्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय तणाव वाढला आहे. इंटरनेट बंद असल्याने रिअल-टाइम अपडेट मर्यादित आहेत, पण हिंसा आणि प्रदर्शन सुरूच आहेत.+