Δημήτρης Κ. Αγορίτσας, Δρ Βυζαντινής Ιστορίας / Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Описание: Δημήτρης Κ. Αγορίτσας
Δρ Βυζαντινής Ιστορίας / Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Πρόσωπα, επικοινωνία και δίκτυα μεταξύ Θεσσαλονίκης και Αγίου Όρους
(τέλος 13ου αι. - α΄ ήμισυ 14ου αι.).

Οι σχέσεις της μοναστικής πολιτείας του Αγιωνύμου Όρους με την πόλη της Θεσσαλο-νίκης υπήρξαν καθ’ όλη την περίοδο των Παλαιολόγων στενές και πολυδιάστατες. Στην πα-ρούσα ανακοίνωση θα μας απασχολήσουν οι αμφίδρομες επαφές του Άθω με τη Θεσσαλο-νίκη κατά την πρώτη περίοδο των Παλαιολόγων ως και τα μέσα του 14ου αιώνα. Σχέσεις που αποτυπώνονται αφενός στη διαρκή στελέχωση της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, από το τελευταίο τέταρτο του 13ου αιώνα και εφεξής, από ιεράρχες, οι οποίοι είχαν προηγουμέ-νως ασκηθεί ως μοναχοί στο Άγιον Όρος, και αφετέρου στα κοινωνικά δίκτυα που αναπτύσ-σονται ανάμεσα στα δύο αυτά κέντρα.
Στη διαμόρφωση των παραπάνω δικτύων ιδιαίτερος είναι ο ρόλος σημαινόντων μονα-χών-ασκητών του Άθω που είτε κατάγονται από τη Θεσσαλονίκη είτε σχετίζονται άμεσα με αυτήν και διατηρούν έναν ευρύ κύκλο πνευματικών επαφών τόσο στον Άθω όσο και στο εκκλησιαστικό/μοναστικό, αλλά και κοσμικό περιβάλλον της Θεσσαλονίκης. Στη συντήρη-ση των δικτύων αυτών συμβάλλουν κατά πολύ τα μετόχια που διατηρούν οι αθωνικές μονές στη Θεσσαλονίκη, καθώς και ορισμένες από τις σημαίνουσες μονές της πόλης, όπως αυτές του Φιλοκάλλους, της Περιβλέπτου (Κυρ-Ισαάκ), του Παντοκράτορος-Βλατάδων κ.ά., όπου διαμένουν ή διέρχονται μοναχοί από και προς το Άγιον Όρος. Οι παραπάνω αναφερόμενες σχέσεις μεταξύ Θεσσαλονίκης και Άθω θα ενταθούν κατά την περίοδο του ησυχαστικού κινήματος και της παλαμικής διένεξης, ως τα μέσα του 14ου αιώνα.
Στην ανακοίνωσή μας θα επιχειρήσουμε τη σκιαγράφηση του ανωτέρω ιστορικού πλαι-σίου και θα αναφερθούμε ενδεικτικά στις περιπτώσεις ορισμένων προσώπων, στην πλειο-νότητά τους μοναχών στον Άθω ή και στη Θεσσαλονίκη, όπως ο Γερμανός Μαρούλης και ο Σάβας Τζίσκος, αλλά και λιγότερο γνωστών, όπως ο Ιωσήφ Ρακενδύτης, ο Γεώργιος Λα-ρισσαίος και η μοναχή Ειρήνη Πορινή. Η διερεύνηση του κύκλου των επαφών τους θα συμβάλει στην ανάδειξη της έκτασης και του πολυδιάστατου των σχέσεων μεταξύ της Αγιώ-νυμης μοναστικής Πολιτείας και της πόλης του Αγίου Δημητρίου, από τα τέλη του 13ου έως και το πρώτο μισό του 14ου αιώνα.

Dimitris K. Agoritsas
Dr. of Byzantine History / Univeristy of Ioannina
Persons, communication and networks between Thessalonike and Mount Athos
(late 13th – mid-14th century)

During the Palaiologan era, the ties between the monastic centre of Mount Athos and the city of Thessalonike were characterised by close and multidimensional relations. The present communication will concern itself with the two-way contacts between Athos and Thessalonike during the first period of the Palaiologoi up to the middle of the fourteenth century. These relations are reflected both in the continuous occupation of the metropolitan throne of Thessalonike, from the last quarter of the thirteenth century onwards, by hierarchs who had previously practised as monks on Mount Athos, and in the social networks that developed between these two centres.
In the formation of these networks, the role of significant monk–ascetics of Mount Athos, who either originated from Thessalonike or were directly related to it and maintained a wide circle of spiritual contacts both on Athos and in the ecclesiastical/monastic and secular environments of Thessalonike, is of particular importance. The maintenance of these networks was mainly facilitated by the urban dependencies (metochia) possessed by the Athonite monasteries in Thessalonike, as well as by some of the city’s prominent monasteries, including those of Philokallous, Peribleptos (Kyr-Isaac), and Pantokrator-Blatadon, among others. These monasteries serve as pivotal points of residence or transit for monks travelling either to or from Mount Athos. The previously referenced relations between Thessalonike and the monastic community of Athos went through an intensive phase during the period of the Hesychastic movement and the Palamite controversy, persisting until the mid-fourteenth century.
In this presentation, an attempt will be made to outline the above historical context, with a focus on the cases of certain individuals, the majority of whom were monks on Athos or in Thessalonike. These include the well-known figures of Germanos Maroules and Savas Tziskos, as well as less well-known ones, such as Joseph Rakendytes, Georgios of Larissa, and the nun Eirene Porine. The study of their network will facilitate the identification of the extent and multidimensionality of the relations between the monastic community of Mount Athos and the city of Hagios Demetrios, from the late thirteenth to the first half of the fourteenth century.