DEPREM BÜYÜKLÜĞÜ İLE DEPREM ŞİDDETİ ARASINDAKİ FARK NEDİR? RİCHTER ÖLÇEĞİ VE MERCALLİ ÖLÇEĞİ NEDİR?

Описание: #HüseyinÇalışkan

Depremin şiddeti ve depremin büyüklüğü kavramlarını sıkça duyarız.

Peki, depremin büyüklüğü ve şiddeti ne anlama gelir? Bu iki kavram arasında ne fark vardır? Bu video da buna değineceğiz.

17 Ağustos 1999 depreminin 7.4 olduğunu biliriz, 7.4 ü gazete ve televizyonlarda genelde şiddetinde şeklinde ifade ederler. Ancak bu yanlış bir ifadedir. 7.4 büyüklüğünde bir deprem..

Moment büyüklüğü Mw = 7,4

Yüzey dalgası büyüklüğü Ms = 7,7

Cisim Dalgası büyüklüğü = 6,3 (USS)

Yüzey Dalgası büyüklüğü = 7,8 (USGS)

Kayıt Süresi Şiddeti = 6,7 (Kandilli)

Bu depremin odak derinliğinin ise 17 km olduğu bilinmektedir.

1. Büyüklük (Magnitüd) Nedir?

Deprem, yerkabuğunun gerilme etkisi sonucu, belirli bir derinlikte kırılması olarak tanımlanabilir.

Depremin büyüklüğü ise kırılan yüzeyin büyüklüğü ve ortaya çıkan enerjiyi belirten bir ölçüdür.

Örneğin 2,0 büyüklüğünde bir deprem, yeryüzünün derinliklerinde yaklaşık bir futbol sahası büyüklüğünde bir kiriğin meydana geldiğini gösterir.
Bu sefer 2,0 değilde 3,0 büyüklüğünde bir deprem oluşmuş ise, bundada 10 futbol sahasına eşit bir alanın kirilmiş olduğu anlaşılır.

Çünkü Deprem büyüklüğü logaritmiktir.

Büyüklük bir birim artarsa, kırılma logaritmik olarak 10 kat artar.


Büyüklük nasıl ölçülür?


Depremi oluşturan kirik genelde yer kabuğunun derinliklerindedir, ancak büyük depremlerde yer yüzeyine kadar ulaşır ve bizim fay kırığı dediğimiz yüzey kırıklarını oluşturur.

Bir deprem olduğunda, derinlerde oluşan kırığı doğrudan gözle görmek mümkün olmadığından, onun yüzölçümünü dolaylı olarak tahmin etmek zorunda kalırız.

Bir başka deyişle deprem kırığını görmesek de, onun ortaya çıkardığı etkileri inceleyerek büyüklüğü hakkında bir fikir edinebiliriz.


Buna örnek olarak, birisinin bir havuza taş attığını, ancak o taşın büyüklüğünü bilmediğimizi kabul edelim. Taşın havuza düşerken çıkardığı sesi dinleyerek veya havuzda oluşan dalgalanmaların boyutuna bakarak taşın küçük mü, yoksa büyük bir taş mı olduğunu tahmin edebiliriz.

Depremin büyüklüğünü kestirmek de tamamen buna benzer bir süreçtir. Deprem de, yerkabuğu içerisinde havuzdaki suya benzer şekilde dalgalanmalar oluşturur.


Yerkabuğunda oluşan dalgalanmaları ölçmek için sismometre dediğimiz aygıtlar kullanılır.

Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, büyüklük hesaplanırken, depremin merkezinin doğru bir şekilde belirlenmiş olması esastır.

Havuza atılan taş örneğine dönecek olursak, su üzerinde oluşan dalgaların genliği, kaynak noktasından uzaklaştıkça yavaş yavaş azalır.

Bu nedenle, dalgalanmaların genliğini yorumlarken onun ne kadar uzak bir mesafeden geliyor olduğunu bilmek şarttır.

Göz önünde tutulması gereken önemli bir nokta, yerkabuğunun hiçbir zaman havuzun suyu gibi yalın bir yapıya sahip olmaması, katmanlar, kıvrımları gibi çok karmaşık bir dokuda olmasıdır.

Bu nedenle depremle oluşan yerkabuğu dalgalanmaları yayıldığı yöne bağlı olarak çok farklı değişimlere uğrayabilir. Olası bu bozulmalar göz önüne alınarak, büyüklüğü belirlemek için çoğu zaman tek bir sismometrenin sonuçları ile yetinilmez.

Benzer şekilde, deprem büyüklüğünü belirlerken de, bulunduğumuz uzaklığa ve depremin büyüklüğüne göre farklı farklı yöntemlere başvurmak zorunda kalırız.


Hatta bu farklı yöntemleri ayni depreme uyguladığı takdirde, farklı değerler elde etme olasılığı da vardır. Ancak en güvenli olanı, o büyüklük ve uzaklık için en uygun olan yöntemin verdiği sonuçtur.


Büyüklüğü ölçmek için kaç tane yöntem vardır? Bunlar nelerdir?


Süreye Bağlı Büyüklük Magnitüd (Md)

Depremin, sismometre üzerinde ne kadar uzun süreli bir titreşim oluşturduğu ölçülür ve deprem merkezinin uzaklığı ile ölçeklenir


Depremi farklı yönlerden ve farklı uzaklıklardan izleyebilmiş birçok sismometre ölçümünün ortalaması alınarak daha güvenli bir sonuç elde edilir.



Neden birden fazla Deprem Büyüklüğü tanımı var?


Depremin büyüklüğünü belirlemek,
dolaylı biçimde yapıldığı için pek de kolay değildir.

Yöntemler ve spesifik logaritmik hesaplamalar depremin uzaklığına ve büyüklük derecesine göre değişiklik gösterir. Burada amaç doğru sonuçları elde etmektir.


Buna örnek olarak, depremin büyüklüğünü belirlemeyi bir insanın yaşını belirlemeye benzetebiliriz. Yirmi yaşından daha küçüklerin yaşını tahmin etmek için o kişinin boyuna bakmak yeterli sayılabilir. Ancak yirmi yaşının üzerindekilerde boy fazla değişmeyeceğine göre, yaşı anlamak için daha farklı bir özelliğe, mesela saçların kırlaşmasına veya ciltte oluşan kırışıklıklara bakarak bir tahmin edebiliriz.

Bu rakamlar , depremde ortaya çıkan enerjinin büyüklüğünü yani Magnitüdü ifade etmektedir.


Depremin “boyutu” iki yolla ölçülmektedir. Bunlardan birisi depremin “şiddeti” diğeri ise “büyüklük”lüğüdür . Bu iki kavram sıklıkla karıştırılmakta ve yanlış kullanılmaktadır.