Тарых (IR-2A)

Описание: Кытайлык кыргыздар.
Чыгыш Туркстанды кыргыздар
байыркы заманда эле мекендеген.
Бул аймак кыргыздардын туруктуу
жашаган жери болгондугун бир катар
изилдеелор далилдееде.
Жер аттары. Манас шаары, Манас колу ондуу кыргызча аталган жер-суу аттары.*
Байыркы кезден калган эстеликтер.
Жазуу булактары. 17-кылымдын
биринчи жарымында кыргыздар Чыгыш
Туркстандын жана Фергананын тундук белугун кеземелдеп турганы айтылат.

Кытай менен Россиянын ортосундагы чегараны тактоо учун 1880-
жылы бир нече жолу суйлешуулер
жургузулген. 1882-жылы тузулгон «Иле
келишиминин» негизинде 1884-жылы
бул эки мамлекеттин ортосундагы
чегара такталып, натыйжада
кыргыздардын негизги белугу Россияга, бир тобу Кытайга карап калган. Ушул мезгилден тартып Кытай букаралыгына
откен кыргыздар кытайлык кыргыздар
делип аталып келуудо.

Кытайдагы кыргыздар Кашкардан тартып
чыгышты карай Какшаал, Аксуу, Кулжа,
Урумчуго чейинки аймакта - Акчий, Улуу-
чат, Актоо, Артыш, Текес, Лоп, Иртышка чейин чачырап орношкон. Кытайлык кыргыздар
негизинен кыргыздын он, солго кирген урууларынан турат. Ичкилик урууларынан
нойгуттар жана кыпчактар бар. Какшаалды
жердеген нойгут уруусу жана анын чыгаан кызы*
Жаныл Мырза тууралуу тарыхый уламыш азыр
да айтылып келет.
1916-жылы улуттук-боштондук курешто
женилген кыргыздар, кыргындан кутулуш учун
Кытайга качууга аргасыз болгон.

Памир кыргыздары
Ооганстандык кыргыздар 20 -
кылымдын биринчи жарымында
чегаранын жабылышы менен Памирдин
Ооганстанга караштуу жерлеринде
жашаган кыргыздардын кыргыз элинин
негизги белугу менен болгон байланышы узулгон. Оогандык
кыргыздарды 1978-жылы апрелиндеги
тенкорушко чейин Кабулга баш ийген
Рахманкул хан башкарган.

Ван кыргыздары
Оогандык кыргыз качкындарыны негизги
тобу Бириккен Улутар Уюмунун
Качкындардын иштери боюнча жогорку
комиссариатына кайрылып, 1982-жылы Туркияга кочууп барууга уруксат алышкан.
Ошентип, 1982-жылы августта 3 самолет менен 1138 кыргыз Туркияга келишип, Ван шаарынан
35 чакырым аралыкта, мурдатан эле кыргыздар.
жашаган Каракундуз деген жерге жайгашышкан.
Оогандык кыргыздардын келиши менен
Каракундуз кыштагынын социалдык абалы
оноло баштаган. Буга Рахманкул хан чон эмгек синирген. Азыркы мезгилде Туркияда 4 минге
какын кыргыздар жашайт.

Пакистандагы кыргыздар
Пакистандын Гилгит шаарына
жакын жердеги Имит айылында 300дой
тутун этникалык кыргыздар жашайт.
Негизинен бул жакка Совет бийлигинин кысымынан откон.
кылымдын 30-жылдары ете качкан
Жаныбек казынын урпактары жана аны
ээрчи кеткен элдин тукумдары жашайт.