წმიდა მღვდელმთავარი ნიკიტა, პეჩორელი დაყუდებული, ნოვგოროდელი (+1109) ხსენება 31იანვარი (13თებერვალი)

Описание: ტროპარი: ტკბებოდი ღვთივგანბძნობილო თავშეკავებითა და ხორციელი სურვილების დათრგუნვით, განმანათლებლის ტახტზე დაბრძანდი, როგორც კაშკაშა ვარსკვლავი, ანათებდი მორწმუნეთა გულებს შენი სასწაულების ბრწყინვალებით, ჩვენო განმანათლებელო მამაო, წმინდა ნიკიტა, ახლაც ევედრე ქრისტესა ღმერთსა ჩვენი სულების ხსნისთვის.

ტროპარი: ზეციური თავისუფლების მოსურნეო, ახალგაზრდობიდანვე ვიწრო ადგილას ჩაიკეტე თავი, სადაც კაცთა მოდგმის მტერი განგცდიდა. მერმე, თავმდაბლობისა და მორჩილების ძალით, დაამარცხე ეშმაკი, და ახლა, ქრისტეს წინაშე მდგომი, ევედრე ყველას ხსნისთვის.

კონდაკი: ეპისკოპოსის წოდებით დაჯილდოვდი და უმწიკვლოდ დგახარ უბიწოების წინაშე. დაჟინებით ლოცულობდი შენი ხალხისთვის, და ლოცვით ზეციდან წვიმაც კი ჩამოაფრქვიე, სხვა დროს ქალაქში ცეცხლი ჩააქრე. ამისთვისცა გიხმობთ: ევედრე ქრისტესა ღმერთსა, რათა გადაარჩინოს შენი ხალხი, რომელიც გიღაღადებს: „გიხაროდეს, წმიდაო, ყოვლადსაოცარო მამაო.

კონდაკი: მტრის ვერაგობა მამაცურად დაამარცხე და სათნოებებით გაბრწყინდი, ეპისკოპოსის სამოსით შეიმოსე, დიდებულო ნიკიტა და მასში შენი ცხოვრების ნათელთა და სასწაულებით მზეზე მეტად გაბრწყინდი, მრავალნი გაანათლე და ქრისტესთან მიიყვანე, რომელსაც ევედრე მათთვის, ვინც შენ გადიდებს.

კიევის მკვიდრი წმინდა ნიკიტა ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც კიევ-პეჩორის მონასტერში აღიკვეცა. ის იქ წმინდა იღუმენ ნიკონის (1078–1088) ხელმძღვანელობით მოღვაწეობდა. ახალგაზრდობაში ნიკიტამ, რომელსაც სურდა ბერებს შორის ცნობილი გამხდარიყო, სთხოვა წინამძღვარს, ეკურთხებინა იგი, რომ განმარტოებით ეცხოვრა. წინამძღვარმა წინააღმდეგობა გაუწია და უთხრა: „შვილო! შენთვის, ახალგაზრდავ, არ არის სასარგებლო უსაქმოდ ჯდომა. უმჯობესია, ძმებთან დარჩე, ერთად იშრომო და ჯილდო არ დაკარგო. შენ თვითონ ნახე ჩვენი ძმა, გამოქვაბულის მცხოვრები, ისააკი, როგორ აცდუნეს დემონებმა განმარტოებით; და მხოლოდ ღვთის მადლმა და ჩვენი ღირსი მამების, ანტონისა და თეოდოსის ლოცვამ გადაარჩინა იგი. შენი სურვილი შენს ძალებს აღემატება“. თუმცა, ნიკიტას სრულიად არ სურდა წინამძღვრის სიტყვების მოსმენა, ვერ სძლია მარტოობისადმი თავის მხურვალე მონდომებას. ამიტომ, ის გააკეთა, რაც სურდა. ჩაიკეტა თავი, მჭიდროდ ჩაკეტა კარი და ისე, რომ გარეთ არ გამოსულა ლოცვაში ატარებდა დროს. რამდენიმე დღე გავიდა, მაგრამ ბერი ეშმაკის ხაფანგებს ვერ გადაურჩა. გალობის დროს მან რაღაც ხმა გაიგონა, თითქოს ვიღაც მასთან ერთად ლოცულობდა. ნიკიტამ ასევე აღუწერელი სურნელი იგრძნო. შემდეგ მის წინაშე დემონი გამოჩნდა ანგელოზის სახით. გამოუცდელმა და შეცდენილმა ასკეტმა, მას ანგელოზის მსგავსად თაყვანს სცა. შემდეგ დემონმა უთხრა: „ამიერიდან ნუღარ ილოცებ, არამედ წიგნები იკითხე და ღმერთთან ისაუბრე და სასარგებლო სიტყვებს გადასცემ მათ, ვინც შენთან მოვა. მე, ჩემი მხრივ, ყოველთვის ვილოცებ შემოქმედს შენი ხსნისთვის“. ნიკიტამ, დაიჯერა ნათქვამი და კიდევ უფრო შეცდენილმა, შეწყვიტა ლოცვა, მაგრამ უფრო გულმოდგინედ დაიწყო წიგნების კითხვა, რადგან დაინახა, რომ დემონი განუწყვეტლივ ლოცულობდა მისთვის. ნიკიტა ხარობდა, ფიქრობდა, რომ თავად ანგელოზი ლოცულობდა მისთვის.

ნიკიტა იმდენად კარგად სწავლობდა ძველ აღთქმას, რომ ზეპირად დაისწავლა. ასევე, ხშირად ესაუბრებოდა მათ, ვისაც სურდა წმინდა წერილიდან სულის სარგებელი მიეღო. მაცდურის წაქეზებით, მან წინასწარმეტყველება დაიწყო და მის შესახებ ხმა გავრცელდა; ყველა გაოცებული იყო მისი წინასწარმეტყველური სიტყვების შესრულებით. ამრიგად, ნიკიტამ პრინც იზიასლავს აცნობა ნოვგოროდის პრინცი გლებ სვიატოსლავიჩის მკვლელობის შესახებ. მართლაც, მალევე მოვიდა მისი სიტყვების დამადასტურებელი ამბები. ქრონიკები იუწყებიან, რომ პრინცი გლები 1079 წლის ოცდაათ მაისს მოკლეს. ამრიგად, ნიკიტას წინასწარმეტყველებები გასაოცარი სიზუსტით ახდა. ამან განდეგილი დაარწმუნა მისი არჩეული გზის სისწორეში. თუმცა, ნიკიტა ლოცვასა და მონანიებაზე არ ფიქრობდა.

ის ხშირად განიხილავდა ძველი აღთქმის წმინდა წერილებს, მაგრამ თავს არიდებდა უფალ იესო ქრისტეს სახელის ხსენებასაც კი და წმინდა სახარების შესახებ საუბარს. ამის შეტყობის შემდეგ კიევ-პეჩერსკის ლავრის წმინდა მამები მიხვდნენ, რომ ბერი სულიერი ილუზიის საშიშ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. მათ არ მიატოვეს ძმა მის უბედურებაში. მხცოვანმა მამებმა, ნიკიტასთვის მრავალი ლოცვის შემდეგ, განდევნეს დემონი მისგან. ამის შემდეგ, მათ ჰკითხეს ნიკიტას, იცოდა თუ არა რამე ძველი აღთქმის წიგნების შესახებ. ნიკიტამ დაიფიცა, რომ არასდროს წაუკითხავს ისინი და თითქოს კითხვაც კი დაავიწყდა, ამიტომ მამებმა ხელახლა ასწავლეს კითხვა და წერა. მაშინ, გონს მოსვლის შემდეგ, ნიკიტამ „აღიარა თავისი ცოდვა და მწარედ ატირდა მასზე, თავის თავს დაუწესა დიდი თავშეკავება და მორჩილება, მიიღო სუფთა და თავმდაბალი ცხოვრება, რათა სათნოებით ყველას აღმატებოდა“. კაცთმოყვარე უფალმა, დაინახა რა ნეტარის დიდი მონდომება და მისი წინა სათნოებები, მიიღო მისი ჭეშმარიტი მონანიება. და როგორც ქრისტემ უთხრა პეტრეს, რომელმაც სამჯერ უარყო ქრისტე, მისი მონანიების შემდეგ: „მწყემსე ჩემი ცხვრები“, ასევე უფალმა გამოიჩინა თავისი წყალობა გულწრფელად მონანიებულ ნიკიტას მიმართ, რადგან მოგვიანებით მან იგი ნოვგოროდის ეპისკოპოსად აამაღლა.

1096 წელს კიევის მიტროპოლიტმა ეფრემმა (XI საუკუნის მეორე ნახევარი) წმინდა ნიკიტა ეპისკოპოსის ხარისხში აკურთხა და ველიკი ნოვგოროდის კათედრაზე დანიშნა. „რუსპიში, ანუ ნოვგოროდის მმართველთა მოკლე ქრონიკაში“ წმინდა ნიკიტა ნოვგოროდის მეექვსე ეპისკოპოსად არის მოხსენიებული.