Tokary – wieś na granicy dwóch światów.

Описание: Kościół rzymskokatolicki
Początkowo siedzibą parafii katolickiej w Tokarach była nieodległa wieś Wilanowo, gdzie już w 1527 r. istniał kościół. W ramach represji po Powstaniu Styczniowym, w 1866 roku kościół wilanowski został zamknięty, a następnie rozebrany. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, w 1919r, w Tokarach powstała rzymskokatolicka parafia. W 1922r. parafianie przywieźli do Tokar stary wilanowski kościół i zbudowali z niego plebanię, w której zorganizowano kaplicę dla odprawiania mszy świętej. Pierwszym proboszczem (1919-1933) w Tokarach został mianowany ks. Józef Zabłocki. Obecny drewniany kościół zbudowano w 1935r., w stylu zakopiańskim, według projektu krakowskiego architekta Wincentego Wdowiszewskiego. Obiekt jest drewniany w konstrukcji zrębowej, ustawiony na fundamencie z kamienia, kryty blachą miedzianą. Za prezbiterium znajduje się kamienny nagrobek Karoliny z Turskich Czarneckiej z 1828r oraz żeliwny nagrobek Bolesława Zalewskiego z 1859r.


Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Okres powojenny.
W ostatnich latach okresu międzywojennego oraz podczas II wojny światowej, proboszczem w Tokarach był ks. Tomasz Lipecki, z Warszawy. Podczas okupacji ks. Lipecki współpracował z AK. Wyjeżdżał m.in. w teren dla zbierania informacji o ruchach Niemców. Udzielał on także pomocy żywnościowej członkom AK i pełnił funkcję kapelana. Jak wspomina ks. Zbigniew Zalewski, zajmował się leczeniem okolicznej ludności. Leczył nawet Niemców, od których zdobywał w zamian lekarstwa, przekazywane następnie oddziałom leśnym. Po zakończeniu wojny był czynnym członkiem organizacji WiN.

„Zarzucono mu zwerbowanie do tej organizacji dwóch oficerów Wojsk Ochrony Pogranicza i dwóch funkcjonariuszy MO w Klukowiczach, na czele z komendantem posterunku. Nakłonił on także do dezercji chorążego WP, Henryka Mieczkowskiego, którego następnie skontaktował z podziemiem”. Źródło: Wyzwolenie czy okupacja? Stosunek społeczności zamieszkujących pogranicze polsko-litewsko-białoruskie do zmieniających się w XX wieku systemów państwowych; Marek Kietliński, Wojciech Śleszyński; Białystok 2006r.

Pierwszym powojennym proboszczem Tokar był ks. Aleksander Kulpeksza, który sprawował tę funkcję do 1958 r.

Podział wsi i jej mieszkańców
Przed II wojną światową wieś ciągnęła się prawie przez 5 km i liczyła ponad 1000 mieszkańców. Po wojnie Tokary zostały podzielone granicą polsko – radziecką. Większa część Tokar znalazła się po stronie białoruskiej.

23 października 1946 r. Oddział Powiatowy Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Bielsku Podlaskim meldował: „Wieś Tokary w połowie przechodzi do Związku Radzieckiego. Do ZSRR należy 60 proc. całej powierzchni wioski. Większość gruntów to grunta orne i łąki, gdy po polskiej stronie zostały nieużytki, wydmy piaskowe i lasy. Wsi grozi ruina gospodarcza. Po stronie radzieckiej znajduje się 17 kolonii, w pełni zagospodarowanych przez polskich gospodarzy. Polacy przenieśli się już na stronę polską. Po naszej stronie pozostaje jeszcze 10 rodzin białoruskich, w tym pięć wrogich Polsce (służba w gestapo, dostarczanie broni do lasu – informacje poufne), które należy jak najszybciej przesiedlić na ziemie odzyskane.”

Początkowo mieszkańcy mogli swobodnie przekraczać granicę, odwiedzając swoich bliskich oraz doglądając części swoich gospodarstw i majątków znajdujących się po drugiej stronie. W 1948 r. ostatecznie zatwierdzono istniejącą granicę. Po stronie białoruskiej pozostała cerkiew parafialna. Po polskiej stronie zostało 11. rodzin prawosławnych. Przez lata mieszkańcy zabiegali o wprowadzenie uproszczonego ruchu granicznego między rozdzielonymi częściami wioski. Niestety bezskutecznie.