TANDIR EKMEĞİ

Описание: Erikli Yaylası’nda Yaşayan Bir Miras: Tandır Ekmeği

Trabzon Olgunlaşma Enstitüsü olarak, “Bir Kaşık Hatıra: Tarif Defterlerinden Kültürel Belleğe – Anne Tarifleri” projesi kapsamında kültürel değerlerimizi araştırmak ve gelecek nesillere aktarmak amacıyla Araklı ilçesi Erikli Yaylası’nda saha taraması gerçekleştirdik. Bu çalışmada, Trabzon’a özgü tandır ekmeği geleneğinin yayla yaşamı içinde köklü bir geçmişe ve güçlü bir toplumsal işleve sahip olduğu gözlemlendi.

Tarihsel olarak tandır, Doğu Karadeniz’in sert iklim koşullarına uyum sağlamak amacıyla gelişmiş; Trabzon’da ise yalnızca bir ekmek pişirme yöntemi değil, yerleşik yaşam ile yayla kültürü arasındaki sürekliliği sağlayan önemli bir unsur olmuştur. Yaylalarda her evde tandır bulunmadığından, tandırı olan evde tandır yakılır; ısındığında yayla sakinleri hamurlarını getirerek ekmeklerini sırayla pişirir.

Tandır ekmeği pişirme süreci, ev sahibinin çok erken saatlerde kalkıp hamuru yoğurmasıyla başlar. Hamur mayalanırken tandır temizlenir, yakılarak ısıtılır. Yeterince mayalanan hamur, tandır yastığının büyüklüğüne göre bezelere ayrılır ve üzerleri örtülerek dinlenmeye bırakılır. Ardından tandır başına geçen kadın, bezeleri tandır yastığı üzerinde açıp incelterek kor hâlindeki tandırın iç duvarlarına büyük bir ustalıkla yapıştırır. Bu süreçte hem sohbet edilir hem de ekmeklerin pişmesi gözle takip edilir.

Tandırdan alınan ekmeklerin ilk tadımı da hemen orada yapılır. Arasına Aho peyniri ya da yayla tereyağı konularak yenilen ekmekler ve yanında içilen çaylar bu geleneğe ayrı bir değer katar. Oldukça zahmetli ve maharet isteyen bu üretim, Karadeniz kadınının emeğinin damaklarda bıraktığı eşsiz örneklerden biridir. Tandır sayesinde kısa sürede yüzlerce ekmek yapılabilir; uzun süre dayanabildiği için kilerlerde saklanır.

Tandır başında ekmek pişirme süreci, Trabzon kadını için aynı zamanda sohbetin, dayanışmanın ve sözlü kültür aktarımının yaşandığı bir sosyal ortama dönüşmüştür. Tandır ekmeği geleneği; paylaşmanın, birlikte üretmenin ve kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasının simgesi olarak Trabzon’un yayla hafızasında yaşamaya devam etmektedir.