DIERBAAR: Moeten dierentuinen nog bestaan, en zo ja in welke vorm? | HanzeMAG DOCS

Описание: Deze documentaire van vijf Hanze-studenten stelt een ongemakkelijke vraag: beschermen dierentuinen dieren echt, of houden we een achterhaald systeem in stand?

Moeten dierentuinen nog bestaan, en zo ja in welke vorm? In hun documentaire duiken minorstudenten Medialism Job Boerendonk, Isa Sombekke, Nua Wattimury, Vera van de Vegte en Marlee Latupella in het debat over dierenwelzijn, educatie en ethiek. Het idee voor deze documentaire ontstond toen Marlee als kind een leeuw zag ijsberen in zijn verblijf. Die ervaring raakte haar diep en zette haar aan het denken over het welzijn van dieren in dierentuinen. Jaren later keerde ze terug naar dezelfde dierentuin en ontdekte dat de leeuw die ze zich herinnerde nog steeds hetzelfde gedrag vertoonde.

Tijdens de startdag van de minor deelde ze dit verhaal en het sprak de anderen aan. Ze vormden samen een groepje en gingen aan de slag. Ze spraken een oud-directeur van een dierentuin, een beleidsmaker en een activist. Het verhaal dat daaruit kwam geeft geen makkelijke antwoorden, maar laat zien hoe complex het probleem is.

Van hok naar habitat

Bioloog Henk Hiddingh, voormalig directeur van onder meer het Noordelijk Dierenpark, zag de sector in decennia veranderen. Volgens hem zijn klassieke dierenverblijven steeds vaker vervangen door grote gebieden die natuurlijke leefomgevingen nabootsen. ‘Je bent als bezoeker op bezoek in een biotoop’, zegt hij. ‘Dat is echt een stap verder dan vroeger.’

Die ontwikkeling noemt hij positief voor het welzijn van dieren. Meer ruimte, meer dynamiek, meer prikkels die passen bij natuurlijk gedrag. Tegelijkertijd is hij kritisch op de opkomst van pretparkelementen. ‘Als je een achtbaan bouwt in een dierentuin, maak je dieren automatisch tot attractie.’

Mannie de leeuw

De studenten illustreren het spanningsveld met het verhaal van Mannie, een Afrikaanse leeuw geboren in 2018 in een Nederlands park, Mondo Verde in Limburg, waar ook attracties stonden. Door beperkte ruimte, constante bezoekersgeluiden en gebrek aan verrijking ontwikkelde hij stereotyp gedrag. Grote delen van zijn leven bracht hij binnen door.

Terugkeer naar het wild was onmogelijk. In 2025 werd hij overgebracht naar een gespecialiseerde opvang in Zuid-Afrika, waar hij toegang kreeg tot een groot natuurlijk terrein. Zijn gedrag veranderde zichtbaar. Zijn jeugd bleef bepalend.

Het verhaal van Mannie roept de vraag op wanneer een dierentuin zijn eigen doel voorbijschiet.

‘Psychisch lijden wordt onderschat’

Voor Alex Romijn, directeur van Stichting Bite Back, is het antwoord duidelijk. De organisatie pleit voor lege kooien en het stoppen met het gebruik van dieren voor menselijk vermaak. Volgens Romijn presenteren dierentuinen zich als educatieve en conservatieve instellingen, terwijl ze historisch ook zelf bijdroegen aan het uit het wild halen van dieren.

Bezoekers zien volgens hem vaak niet het herhalende gedrag dat voortkomt uit stress en verveling. ‘Psychisch lijden moet je niet onderschatten.’

Strenge regels en ethische dilemma’s

Aan de andere kant staat Marc Damen, lid van de Raad voor Dierenaangelegenheden en voormalig dierentuindirecteur. Hij benadrukt dat Nederland tot de strengst gereguleerde landen van Europa behoort als het gaat om dierentuinen. Er zijn 58 erkende dierentuinen die aan hoge wettelijke eisen moeten voldoen.

Dat betekent volgens hem niet dat er geen dilemma’s zijn. Vraagstukken rond voortplanting, overpopulatie en het doden van gezonde dieren zijn volgens hem complex en worden niet lichtzinnig genomen. Ethische commissies en interne procedures spelen daarbij een rol.

De Raad adviseerde dierentuinen om transparanter te zijn over dit soort keuzes.

Een sector in beweging

Wat de documentaire vooral laat zien, is dat verandering zelden uit één moment ontstaat. Toezicht, wetgeving, maatschappelijke druk en wetenschappelijke inzichten duwen de sector langzaam vooruit.

Of dierentuinen toekomst hebben, hangt volgens de makers minder af van het bestaan op zich, en meer van de manier waarop ze worden ingericht, gecontroleerd en gelegitimeerd.