👑 1654'te Kralları Şoke Eden Deneyi Yaptık: 16 At Yetmedi! 🐴

Описание: ABONE OL! http://bit.ly/basfi
  / basfiiledeneyselbilim  
  / basfiiledeneyselbilim  
  / basf.basfiiledeneyselbilim  

👑 1654'te Kralları Şoke Eden Deneyi Yaptık: 16 At Yetmedi! 🐴

1654 yılında Almanya’nın Regensburg şehrinde kralları III. Ferdinand’ın ve ülke yönetiminde görevli diğer insanların karşısında bir deney yapmış. Deneyinde 50 cm’lik bakır iki yarım küre kullanmış. Bu küreleri birbiriyle birleştirmiş ve içlerindeki hava basıncını boşaltmış. Kürelerin içerisindeki hava boşaltılınca küreleri birbirinden ayırması için tam 16 tane at da deney dahil olmuş. Atlar ne kadar çekse de küreleri birbirinden ayıramamışlar. Böylece Otto, atmosfer basıncının gücünü ilk önce kralına ve görevli diğer insanlara göstermiş. Daha sonra deneyini 1656 yılında bu sefer halka açık bir şekilde Magdeburg şehrinde tekrarlamış. Bu sayede havanın görünmez olsa da aslında ne kadar etkili olduğunu herkes görmüş. Bence Otto von Guericke (oto fon Gerikı) de o dönemin sosyal medyasını kullanmış. Deneylerini herkesin görebileceği ve anlayabileceği şekilde yapmış. Çok ileri görüşlüymüş. Bakın biz de bugün onun yolunu takip ediyoruz. Takip demişken yani herhalde kanalımı takip ediyorsunuzdur değil mi? :) Otto von Guericke (oto fon Gerikı)’nin yaptığı az önce bahsettiğimiz deneyin adı Magdeburg deneyi arkadaşlar. Deneyde kullandığı kürelere de Magdeburg küreleri deniyor. İsmini de Otto von Guericke’nin doğduğu ve belediye başkanlığı yaptığı, deneyini de orada yaptığı şehir olan Magdeburg’dan almış. Evet bilim insanı aynı zamanda belediye başkanlığı da yapmış. Kaplumbağa Terbiyecisi eseriyle tanıdığımız Osman Hamdi Bey’in de İstanbul’un Kadıköy semtinin ilk belediye başkanı olduğunu biliyor muydunuz?

Malzemeler

Magdeburg küresi
Gres yağı
Vakum pompası

Sızdırmaz iki yarım küre birleştirilip içindeki hava boşaltıldığında içindeki basınç düşer. Dolayısıyla yarım küreleri, içinden dışına doğru iten kuvvet de azalır. Dış basınç, açık hava basıncına eşittir ve değişmez. Bu sebeple yarım küreleri dışından içine doğru iten kuvvet sabittir. Sonuç olarak yarım küreleri birbirine doğru iten bir kuvvet ortaya çıkar. Kısacası içerideki hava çıkınca veya basınç farkı oluşunca dıştaki atmosfer basıncı içeri doğru bastırıyor. İçeride hava olmadığı için de dışarıdan gelen hava kuvveti çok daha güçlü oluyor.
Otto von Guericke’nin deneyleri sayesinde atmosfer basıncının gücü, vakumun varlığı, hava basıncı, hava olaylarının ilişkisinin farkına varıldı. Otto von Guericke'nin hava basıncı ve hava olayları üzerine yaptığı çalışmalar, modern meteorolojinin temellerini atmıştır. Çünkü onun deneyleri, havanın sadece görünmez bir boşluk değil, ölçülebilir ve etkili bir madde olduğunu ortaya koymuş. O dönemde birçok insan hava moleküllerinin bir ağırlığı ve etkisi olduğuna inanmıyormuş. Ancak Guericke, vakum deneyleriyle havanın maddesel özellik taşıdığını ve bir basınç uyguladığını ispatlamış. Ayrıca Guericke'nin deneyleri, hava basıncının değişken olduğunu ve bunun da hava olaylarıyla ilişkili olduğunu da ortaya koymuş. Mesela

Peki hava basıncının günlük yaşantımıza etkileri neler, nerelerde kullanıyoruz?
Mesela pipet kullanırken :) Pipetle içecek içerken üst ucunu kapattığımızda sıvının içinde kalması, dışarıdaki atmosfer basıncının sıvıyı yukarı doğru itmesindendir. Aynı prensiple sıvı yukarı çekilir.
Vakumlu ürünlerde kullanılır. Duvara yapışan vantuzlar veya cam temizleyiciler, hava boşaltılarak atmosfer basıncıyla yapıştırılır. İçeride hava olmayınca dış basınç vantuzu yüzeye bastırır.
Araçlardaki bazı fren sistemleri, atmosfer basıncı ve motor vakumu kullanarak fren kuvvetini artırır. Bu sayede daha az pedal gücüyle daha fazla frenleme sağlanır.
Düdüklü tencerelerde… Düdüklü tencerede buhar dışarı çıkamaz ve iç basınç artar. Ancak kapağı açmaya çalıştığınızda iç ile dış basınç farkı nedeniyle açmak zorlaşır. Bu da atmosfer basıncının etkisini gösterir.
Şampuanlarda, kremlerde… İçine hava girmeyen, bastırıldığında içeriği dışarı atan bu tür tüpler, içerideki basınç farkı ve dıştaki atmosfer basıncı ile çalışır.
Civalı barometrelerde. Barometreler atmosfer basıncını ölçerek hava durumu tahmini yapılmasını sağlar.
Sonra uçak kabinlerinde, uçaklar yükseldikçe dış atmosfer basıncı azalır. Bu yüzden uçak kabinleri basınçlandırılır, aksi halde insanlar nefes almakta zorlanır.

SORU: Deneyde 16 at bile küreleri ayıramazken ben nasıl ayırdım?

A) Ben 16 attan daha güçlüyüm.
B) İçeriye hava girmesini sağladım.
(Cevap B) BASF Türk Kimya iş birliği ile hazırlanmıştır.