Zazaca Edebiyatı Nasıl Doğdu? | Deylem'den Günümüze Tam Tarih

Описание: Susmayan Söz: Deylem'den Günümüze Zaza Edebiyatı

Bir dil düşünün. Bin yıl boyunca konuşuldu ama yazılmadı. İmparatorlukların saraylarında yankılandı ama kendi halkı için tek bir satır kağıda dökülmedi. Yasaklandı, sürgün edildi, unutturulmaya çalışıldı — ama susmadı.

Bu belgeselde, Hazar Denizi kıyısındaki Deylem dağlarından Dersim'in sisli vadilerine, Diyarbakır'ın medreselerinden Stockholm'ün sürgün dergilerine uzanan bir edebiyatın hikâyesini izliyoruz.

yüzyılda Meşhed'de yazılmış tek bir Kur'an tercümesinden, 1899'da bir medrese hocasının bastırdığı ilk Zazaca kitaba. Otuz yıllık büyük sessizlikten, 1979'da Tirêj dergisinin kıvılcımına. Avrupa'daki sürgün matbaalarından, bugün 332'yi aşan kitaba ve üniversite kürsülerine.

Bu bir dil tarihi değil. Bu, bir halkın "söz"ünün hikâyesi.

──────────────────

Kaynaklar / Sources:

Birincil Kaynaklar:

• Deylemce Kur'an Tercümesi (13. yy), Astan Quds Razavi Kütüphanesi, Meşhed
• Ehmedê Xasî, Mewlîdu'n-Nebîyyî'l-Qureyşîyyî (1899)
• Osman Efendîyo Babij, Biyîşê Pêxemberî (1903)
• Sultan Efendi (İsa Beg bin Ali), Zazaca Alevi Metni (1798)

Dilbilimsel Araştırmalar:

• Peter I. Lerch, Izsledovaniya ob iranskikh kurdakh (1856-58)
• Oskar Mann & Karl Hadank, Kurdisch-Persische Forschungen (1906-32)
• V. Minorsky, "Daylam", Encyclopaedia of Islam
• "DIMLĪ", Encyclopaedia Iranica — iranicaonline.org/articles/dimli

Akademik Çalışmalar:

• M. Varol, "Zazaca Yazılan Eserlere Dair Bir Bibliyografya (1899–2014)", Bingöl Üniversitesi
• Y. Aydoğdu, "Modern Zaza Hikâyeciliğinin Tarihsel Serüveni", DergiPark
• E. Çağlayan, Zazalar: Tarih, Kültür ve Kimlik (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yay., 2024)
• M. Dehqan, "Diyarbakır'dan bir Zazaca Alevi Metni"
• İ. Söylemez, "Geçmişten Günümüze Zazaca Dergiler"

──────────────────

ZazaEcho — Zaza dili, tarihi ve kültürü üzerine belgeseller.

Abone ol, bildirimleri aç, bu videoyu beğen.
Araştırmaya devam...

#Zazaca #Zaza #Dimilî #Deylem #ZazaEdebiyatı #Kirmanckî #ZazaEcho #ZazaTarihi #DeylemîEdebiyat #KürtEdebiyatı #Zazaki #SözlüGelenek #KayıpDiller