Тақырып 6. ЖОО-дағы білім беру сапасын ішкі бағалау моделі

Описание: Құрметті әріптестер, бұл тақырыпта біз білім беру сапасын бағалауға қоғамдық қатысу және стейкхолдерлермен өзара байланыс мәселесіне тоқталамыз. Қазіргі жоғары білім беру жүйесінде сапа енді тек университеттің «ішкі шаруасы» болып қала алмайды: ол – қоғаммен жасалатын ашық келісім, әлеуметтік жауапкершілік пен сенімге негізделген қоғамдық міндеттеме. Университет қандай маман дайындайды, қандай құндылық қалыптастырады, қандай кәсіби және азаматтық нәтиже береді – мұның бәрі тек ЖОО-ның өзіне емес, қоғамның дамуына әсер ететін факторлар. Сондықтан сапаны бағалау үдерісіне қоғам өкілдерінің, яғни стейкхолдерлердің жүйелі қатысуы стратегиялық маңызға ие: бұл қатысу университеттің легитимділігін күшейтеді, қабылданатын шешімдердің негізділігін арттырады, және ең маңыздысы – оқу бағдарламалары мен қызметтердің әлеуметтік өзектілігін сақтайды. Қоғамдық қатысу сапа мәдениетін «жабық кабинеттен» шығарып, ашық диалог алаңына енгізеді: университет өзін сырттан көріп, өз әлсіз тұстарын ертерек байқайды, ал сыртқы тараптар университеттің мүмкіндіктері мен шектеулерін жақсырақ түсінеді. Бұл өзара түсіністік сапаны бағалауды формальды тексеру емес, ортақ жауапкершілікке айналдырады. Сонымен бірге, стейкхолдерлердің қатысуы тәуекелдерді басқаруға көмектеседі: еңбек нарығының өзгеруі, құзыреттердің ескіруі, практика базаларының сапасы, студент тәжірибесіндегі проблемалар сияқты мәселелер ерте сигнал ретінде көрінеді. Яғни, қоғамдық қатысу – университеттің «кері байланыс жүйкесі»: ол болмаса, университет уақыт өте келе қоғамнан алшақтап, өзінің өзектілігін жоғалтуы мүмкін. Әрине, мұндай модель университеттен ашықтықты талап етеді: кейбір нәтижелер жағымды болмауы мүмкін, бірақ дәл сол шынайылық сенім қалыптастырады. Қысқасы, сапаны бағалау – «университет не айтқысы келеді?» емес, «университет қоғаммен бірге не жақсарта алады?» деген ортақ сұрақтың айналасына құрылуы тиіс.
«Стейкхолдер» ұғымын қарапайым тілмен айтқанда, университет қызметінен тікелей немесе жанама түрде мүдделі тұлғалар мен ұйымдар деп анықтай аламыз. Бұған студенттер мен олардың ата-аналары, оқытушылар, әкімшілік қызметкерлер, жұмыс берушілер, түлектер, жергілікті қоғамдастық, мемлекеттік органдар, кәсіби ассоциациялар, тәуелсіз сарапшылар, аккредиттеу агенттіктері, тіпті университетпен серіктес мектептер мен колледждер де кіреді. Яғни ЖОО сапасының қандай болатыны олардың әрқайсысы үшін маңызды, бірақ олардың күтулері әртүрлі болуы мүмкін: студент сапаны оқу тәжірибесі, әділ бағалау және қолдау қызметтері арқылы сезінеді; жұмыс беруші түлектің құзыреттері мен жұмысқа бейімделуін бағалайды; мемлекет стандарттарға сәйкестік пен қоғамдық тиімділікті қарайды; қоғамдастық университеттің өңірлік даму мен әлеуметтік жобаларға қосқан үлесін күтеді. Осындай әртүрлі мүдделерді теңгеру – сапаны басқарудың күрделі жағы, сондықтан стейкхолдерлермен жұмыс нақты құрылымға сүйенуі керек. Қоғамдық қатысу бірнеше деңгейде көрінеді. Бірінші деңгей – ақпараттандыру: университет өз миссиясын, стратегиясын, сапа саясатын, негізгі индикаторларын, аккредиттеу нәтижелерін, ішкі мониторинг қорытындыларын, түзету-жетілдіру жоспарларын ашық жариялап отырады; бұл «біз не істеп жатырмыз?» деген сұраққа институционалдық жауап. Екінші деңгей – кеңесу: сауалнамалар, фокус-топтар, дөңгелек үстелдер, қоғамдық тыңдаулар, жұмыс берушілер кеңесі сияқты алаңдар арқылы пікір мен ұсыныс жиналады; бұл «сіздер не ойлайсыздар?» деген сұраққа арналған кезең. Үшінші деңгей – бірлесіп шешім қабылдау: білім беру бағдарламаларын әзірлеу, оқу жоспарларын талқылау, практика базаларын таңдау, сапа жөніндегі кеңестерге студенттер мен жұмыс берушілер өкілдерін қосу; бұл «біз бірге не өзгертеміз?» деген ең жауапты кезең. Осы сатылардың арасында нақты байланыс болуы шарт: ақпарат жарияланып қана қоймай, кеңесу нәтижесі құжатқа түсіп, шешім қабылдауға әсер етуі керек. Егер кеңесу тек «пікір жинау» деңгейінде қалып, шешімге айналмаса, қоғамдық қатысу сенімсіздік тудырады. Сондықтан қатысу архитектурасы алдын ала ойластырылуы қажет: кім қатысады, қандай жиілікпен, қандай сұрақтарды қарайды, қандай шешім құзыреті бар, нәтижесі қалай жарияланады. Дұрыс ұйымдастырылған қатысу университеттің ішкі сапа жүйесін күшейтеді, себебі сыртқы кері байланыс ішкі деректермен бірге талданып, толық картинаны береді.