Dilçilik. Dilçiliyin sahələri

Описание: Dilçilik. Dilçiliyin sahələri

00:06 Azərbaycan dili
04:55 Əşyavi yazı
06:43 Şəkli yazı - piktoqrafik yazı
07:03 Fikri yazı - ideoqrafik yazı
08:00 Hərfi yazı - Fonoqrafik yazı
08:39 Dilçilik elmi
08:56 Dilçiliyin bölmələri
09:05 Dilçiliyin sahələri
10:13 Etimologiya
10:54 Lüğətçilik - Leksikoqrafiya
12:13 Dialektologiya

Dilçilik. Dilçiliyin sahələri

Azərbaycan dili kursu üzrə bütün dərsləri aşağıdakı keçiddən izləyə bilərsiniz:
https://onlinekurs.az/az/kurslar/dim/...

Bizim saytımız: https://onlinekurs.az/

Dil və dilçilik. Azərbaycan dili

Dil haqqında

Dil çox-çox qədim zamanlarda toplu halında yaşayan insanların bir-birinə söz demək ehtiyacından, bir-biri ilə ünsiyyət saxlamaq zərurətindən ortaya çıxmışdır. Deməli, dil insanlar arasında ünsiyyət vasitəsidir. Dil ünsiyyət vasitəsi kimi yalnız müəyyən şəraitdə - insan cəmiyyətində yaranır və fəaliyyət göstərir. Buna görə də dil ictimai hadisə sayılır. Dilin varlığı üçün bəşər cəmiyyətinin olması mühüm şərtdir. Insan cəmiyyəti olmayan yerdə dil mövcud ola bilməz.
Dil ancaq insana məxsusdur, heyvanlar yalnız münasibəti duya bilirlər.
Dil mənsub olduğu xalqın həyatı ilə sıx bağlıdır. Hər hansı bir xalqın milli şüuru, mədəni səviyyəsi inkişaf etdikcə onun dili də inkişaf edir, təkmilləşir.
Yazı haqqında
İnsanlar şifahi dilin köməyi ilə yalnız müəyyən yaxın məsafədə, bir-birləri ilə ünsiyyət saxlaya bilmişlər. Zaman keçdikcə insanlar səsin çatmadığı yerlərlə də əlaqə saxlamağa ehtiyac duymuşlar. Bu ehtiyacın nəticəsi olaraq yazı yaranmışdır. Yazı səsli dilin norma ilə qavrayışını təmin edən işarələr sistemidir.
Yazının ilkin növü əşyaların köməyi ilə olmuşdur. İnsanlar uzaq yerlərə öz fikirlərini əşyaların köməyi ilə çatdırmışlar. Buna görə də həmin yazı əşyavi yazı adlanır.
Yazının ikinci növü şəkli (piktoqrafik) yazıdır. Bu yazıda nəzərdə tutulan əşyanın şəkli çəkilir. Piktoqrafik yazıya aid nümunələr də bugünkü həyatımızda öz varlığını qoruyub saxlamışdır.
Piktoqrafik yazıdan sonra fikri (ideoqrafik) yazı ortaya çıxmışdır. Bu yazıda da fikir şəklin köməyi ilə çatdırılır. Lakin piktoqrafik yazıda şəkil birbaşa əşyanın özünü bildirdiyi halda, ideoqrafik yazıda şəkil rəmzi mənada işlənir.
Yazının ən son və müasir növü hərfi (fonoqrafik) yazıdır. Fonoqrafik yazının ilk mərhələsi heca yazısı olmuşdur. Bu yazıda bir neçə səs bir işarə ilə ifadə olunmusdur Əsl fonoqrafik yazıda isə hər bir səs bir hərflə ifadə olunur.
Hazırda istifadə etdiyimiz latın əlifbası fonoqrafik yazıya əsaslanır.
Dilçiliyin sahələri
Dilçilik elmi dilin qayda-qanunlarını, xüsusiyyətlərini, quruluşunu öyrənir. Dil müxtəlif baxımdan öyrənildiyi üçün ayrı-ayrı sahələrə bölünür. Dilçiliyin fonetika, leksikologiya, morfologiya və sintaksis kimi bölmələrindən başqa, etimologiya, lüğətçilik, dialektologiya kimi sahələri də vardır.
Etimologiya. Sözün mənşəyini, kökünü, nədən törəməsini öyrənən dilçilik sahəsinə etimologiya deyilir. Dilimizdə yaranma tarixi çox qədim olan elə sözlər var ki, indiki şəklində daşıdığı leksik məna anlaşılmır, yəni kökü, mənşəyi izah edilə bilmir. Bu halda etimologiya elminə üz tutmaq lazım gəlir. Sözün kökünü üzə çıxarmaq, onun başqa sözlərlə bağlılığım öyrənmək üçün aparılan dilçilik araşdırmasına etimoloji təhlili deyilir.
Lüğətçilik. Dilçiliyin praktik sahəsi olub, lüğətlərin tərtibi, yaranma qaydalarını öyrənir. Lüğətçilik Azərbaycan dilçiliyinin qədim sahəsidir. Lüğətlərin bir neçə növü var: izahlı lüğətlər, tərcümə lüğətləri və terminoloji lüğətlər.
Dialektologiya. Dialekt və ya şivəni öyrənən dilçilik sahəsidir. Yerli-məhəlli danışığa dialekt və ya şivə deyilir. Bir çox şivələrimizdə elə qədim sözlər qorunub saxlanmışdır ki, vaxtilə ədəbi dilimizdə işlənmiş, lakin indi unudulmuşdur. Bu baxımdan dialektlər dilimizin tarixini, onun inkişaf mərhələrini öyrənmək üçün çox əhəmiyyətlidir. Ayrı-ayrı ərazilərdə işlənən yerli - məhəlli söz və ifadələrə dialektizm deyilir. Bədii əsərlərin dilində dialektizmlərə rast gəlmək olur.

Dilçilik, Dilçiliyin sahələri, Azərbaycan dili, Dil haqqında, Əşyavi yazı, Şəkli yazı, piktoqrafik yazı, Fikri yazı, ideoqrafik yazı, Hərfi yazı, Fonoqrafik yazı, Dilçilik elmi, Dilçiliyin bölmələri, Dilçiliyin sahələri, Etimologiya, Lüğətçilik, Leksikoqrafiya, Dialektologiya, ünsiyyət vasitəsi, Yazı haqqında, şifahi dil, yazı necə yaranmışdır, latın əlifbası, fonetika, leksikologiya, morfologiya, sintaksis, etimoloji təhlil, izahlı lüğətlər, tərcümə lüğətləri, terminoloji lüğətlər, dialekt, şivə, dialektizm

#Dilçilik
#Dilçiliyinsahələri
#Azərbaycandili
#Əşyaviyazı
#Şəkliyazı
#piktoqrafikyazı
#Hərfiyazı
#Fonoqrafikyazı
#Dilçilikelmi
#Dilçiliyinbölmələri
#Dilçiliyinsahələri
#Etimologiya
#Lüğətçilik
#Leksikoqrafiya
#Dialektologiya
#şifahidil
#yazınecəyaranmışdır
#latınəlifbası
#fonetika
#leksikologiya
#morfologiya
#sintaksis
#dialekt
#şivə