Təqlid Etmək Vacibdirmi? Niyə Alimlərə Yönəlirik? | Şeyx Lətif Nəcəf

Описание: Mərcə təqlidinin Quranda vacib olmasının dəlilləri

Cavab:
Salamun aleykum və rahmətullahi və bərəkatuh.

Təqlid mövzusu sabit və möhkəm bir məsələdir. Onun vacibliyini göstərən çoxlu sayda dəlillər vardır. Bu dəlillər, mükəlləfin (şəri vəzifə sahibi olan şəxsin) bir mərcəyə təqlid etmədən əməl etməsinin batil və qəbul olunmaz olduğunu sübut edir. Bu mənanı – yəni təqlidin vacibliyini – biz o kəslərə deyirik ki, nə ictihad dərəcəsinə çatıb, nə də öz ibadət və muamələlərində ehtiyat etməyə qadirdirlər.

Təqlidin mənası:

Təqlid sözünün lüğəvi mənası "boyuna boyunbağı qoymaq" deməkdir.
İstilahda isə: başqasının fətvasına əsaslanaraq onunla əməl etmək deməkdir.
Və ya: əməl mərhələsində başqasının fətvasına istinad etməkdir.

İkinci tərif, lüğəvi mənaya daha yaxındır. Çünki təqlid edilən şəxs, məsuliyyəti öz üzərinə götürərək, elə bil ki, bu əməli öz boynuna alır. Əməl edən şəxs də öz əməlini onun boynuna qoyur. Bu isə, sadəcə fətvanı qəbul etməklə deyil, əməl etməklə gerçəkləşir.

Bu məna, Kuleyninin səhih sənədlə nəql etdiyi bir hədislə də dəstəklənir:
Əbu Ubeydə əl-Həzzaq deyir: İmam Baqir (ə) buyurdu:
“Elm və Allahdan hidayət olmadan insanlara fətva verən kəsə rəhmət və əzab mələkləri lənət edərlər. Onun fətvası ilə əməl edənlərin günahı da onun boynuna düşər.”
Bu hədisdən göründüyü kimi, əsas məsələ əməldir, təkcə fətvanı qəbul etmək və ya ona inanmaq deyil.

1-ci Dəlil: Qurani-Kərimdən təqlidin vacibliyi

Allah Təala buyurur:
“Möminlərin hamısının (cihada) çıxmaları düzgün deyildir. Elə isə, hər bir dəstədən bir qrup çıxmalı və dində dərindən anlayış əldə etməlidir. Və onlar öz qövmlərinə qayıtdıqda onları xəbərdar etməlidirlər ki, bəlkə (günahlardan) çəkinələr.” (Tövbə, 122)

Bu ayə, “lövla” təhziyyə edatı vasitəsilə bir qrupun dinə dərindən baş vurmasının vacibliyini göstərir. Çünki "lövla" keçmiş zaman felinə daxil olduqda, dilçilərin sözlərinə əsasən, tənbih və qınama mənası verir. Qınama isə ancaq vacib olan bir iş tərk edildikdə doğru olar. Buna əsasən, bu ayə ictihadın (dində dərindən anlamağın) vacibliyini bildirir. Ayənin ifadəsinə görə bu vacib, kifayi vacibdir – yəni bir qrup yerinə yetirdikdə digərlərinin üzərindən götürülür.

Bu ayə həm də təqlidin vacibliyinə dəlildir.

(İctihadla təqlid arasında əlaqə)

Sual: Ayə niyə təqlidin vacibliyini göstərsin ki, onun ifadəsi sadəcə olaraq təkcə fıqhi məlumatı yayanlar (müctəhidlər) haqqındadır?

Cavab: Ayədə buyrulur:
“Qayıtdıqlarında qövmlərini xəbərdar etsinlər.”
Bu ifadə müctəhidlərin xəbərdarlıq etməsinin vacibliyini göstərir. Əgər onların xəbərdarlığı vacibdirsə, o zaman bu xəbərdarlığın qəbul edilməsi də vacib olmalıdır. Əks təqdirdə, xəbərdarlıq etməyin mənası olmaz. Yəni müctəhidin xəbərdarlığı vacibdirsə, bu xəbərdarlığı qəbul etmək də vacibdir. Bu da təqlidin vacibliyini sübut edir.

2-ci Dəlil: Təqlidin vacibliyinə dair rəvayətlər

Rəvayətlər çoxdur, bir neçəsini qeyd edirik:

1. İmam Sadiq (ə) Əban ibn Təğlibə buyurdu:
"Mədinə məscidində otur və insanlara fətva ver. Mən şiələrim arasında sənin kimisini görməkdən xoşhal oluram."
Bu, fətva verməyin icazəli olmasını, dolayısı ilə bu fətvalara əməl etməyin də icazəli olmasını göstərir.

2. İmam Rza (ə) Abduləzizə buyurdu:
"Mənə hər zaman çata bilmirsən. Dininin məsələlərini kimdən öyrənim?"
İmam (ə) buyurdu: "Yunus ibn Abdur-Rahmandan."

3. İmam Rza (ə) Əli ibn Məsiyəbə buyurdu:
"Zəkəriyya ibn Adəmi – din və dünya mövzusunda əmin olan şəxs – ondan öyrən."

4. Əbu Xədicə rəvayət edir:
İmam Sadiq (ə) buyurdu:
"Bir-birinizlə zalım hakimlərə müraciət etməyin! Öz aranızda bizim hökmlərimizi bilən bir şəxsi seçin və onu hakim təyin edin. Mən onu sizə hakim təyin etdim."

Bu kimi rəvayətlərdən açıq şəkildə təqlidin – yəni fətva sahibi olan fəqihlərə müraciətin – caiz və bəzən vacib olduğu aydın olur.

3-cü Dəlil: Ağıl sahiblərinin qəti sərəncamı (sireyi-uqul)

Ağıl sahibləri hər zaman bilmədikləri sahədə mütəxəssisə müraciət etmişlər. Məsələn, həkimə, mühəndisə, müəllimə. Bu üsul, imamların zamanında da mövcud idi. Əgər bu üsul düzgün olmasaydı, imamlar ona etiraz edərdilər. Amma etiraz etmədilər. Bu da imamların sükutu ilə təsdiq (imza) hesab olunur.

Eyni qayda ilə, dini məsələlərdə müctəhidlər bu sahənin mütəxəssisi sayılır və onlara müraciət etmək bu sirəyə əsasən caiz və vacibdir.

4-cü Dəlil: Dindarların (mütəshərriə) yolu və alimlərin səriştəsi

Əsrlər boyu bütün şiə alimləri və dindar insanlar təqlidə əməl etmişlər. Onlar ictihad etməyənləri həmişə fəqihlərə yönəltmişlər. Bu da kifayət qədər güclü bir dəlildir. Bu yol, imamların imzasını da daşıyır, çünki belə bir yol yüzillərlə davam etmiş və imamlar tərəfindən rədd olunmamışdır.

#təqlid #şiə #azerbaycan #لايك #اكسبلور #tövhid