केंद्रीय मंत्रिपरिषद विस्तार से | Central Council of Ministers Explained | Articles 74–78 | UPSC
Автор: SI to IAS Preparation
Загружено: 2025-10-24
Просмотров: 35
Описание:
केंद्रीय मंत्रिपरिषद विस्तार से | Central Council of Ministers Explained | Articles 74–78 | UPSC Polity | SI TO IAS Preparation
Description:
इस वीडियो में केंद्रीय मंत्रिपरिषद (Central Council of Ministers) को विस्तार से समझाया गया है।
यह Lecture भारतीय संविधान के अनुच्छेद 74 से 78 और M. Laxmikant की Indian Polity Book पर आधारित है।
वीडियो में मंत्रिपरिषद की संरचना, शक्तियाँ, कार्य, सामूहिक उत्तरदायित्व और प्रधानमंत्री की भूमिका को विस्तारपूर्वक बताया गया है।
📘 शामिल विषय:
1. अनुच्छेद 74 – राष्ट्रपति को सहायता और सलाह देने वाली मंत्रिपरिषद
राष्ट्रपति अपने कार्यों में मंत्रिपरिषद की सलाह पर कार्य करते हैं।
2. अनुच्छेद 75 – मंत्रियों की नियुक्ति, पदावधि और जिम्मेदारी
प्रधानमंत्री की सलाह पर राष्ट्रपति मंत्रियों की नियुक्ति करते हैं।
मंत्रिपरिषद सामूहिक रूप से लोकसभा के प्रति उत्तरदायी होती है।
3. अनुच्छेद 77 – कार्यपालिका के कार्यों का संचालन राष्ट्रपति के नाम पर होता है।
4. अनुच्छेद 78 – राष्ट्रपति और प्रधानमंत्री के बीच सूचना और संचार का दायित्व।
5. मंत्रिपरिषद की संरचना:
कैबिनेट मंत्री (Cabinet Ministers)
राज्य मंत्री (Ministers of State)
उप मंत्री (Deputy Ministers)
6. प्रधानमंत्री की भूमिका:
मंत्रिपरिषद का नेतृत्व और समन्वय
नीति निर्धारण एवं निर्णयों में अंतिम अधिकार
7. सामूहिक उत्तरदायित्व (Collective Responsibility):
लोकसभा के प्रति संयुक्त जिम्मेदारी (Article 75(3))
यदि एक मंत्री लोकसभा का विश्वास खो देता है तो पूरी मंत्रिपरिषद को इस्तीफा देना पड़ता है।
8. व्यक्तिगत उत्तरदायित्व (Individual Responsibility):
प्रत्येक मंत्री अपने विभागीय कार्यों के लिए जिम्मेदार होता है।
9. महत्वपूर्ण तथ्य:
मंत्रिपरिषद संसदीय शासन का हृदय है।
वास्तविक कार्यपालिका प्रधानमंत्री और उनकी मंत्रिपरिषद होती है।
Queries:
Central Council of Ministers UPSC
केंद्रीय मंत्रिपरिषद UPSC
Article 74 to 78 Explained UPSC
Composition of Council of Ministers UPSC
Collective and Individual Responsibility UPSC
M Laxmikant Polity Council of Ministers
Prime Minister and Council of Ministers UPSC
Cabinet Ministers UPSC Polity
Indian Executive UPSC Polity
SI TO IAS Preparation UPSC Polity
Hashtags:
#SITOIASPreparation #UPSCPolity #IndianPolity #LaxmikantPolity #CouncilOfMinisters #Article74to78 #PrimeMinisterOfIndia #CabinetMinisters #UPSCMains #UPSCPrelims2025 #IndianConstitution #UPSCPreparation #UPSC2026 #CollectiveResponsibility #IndianExecutive
Повторяем попытку...
Доступные форматы для скачивания:
Скачать видео
-
Информация по загрузке: