Sokol Cunga: Informacionet dhe zbulimet e reja historike bëjnë të domosdoshëm ripërkthimin

Описание: Sokol Çunga u ndal te termi “ripërkthim” dhe rëndësia e tij në letërsinë shqipe. Ai kujtoi se ky term u përdor për herë të parë në revistën Palimpsest në vitin 1990, në artikullin Hipoteza e Ripërkthimit. Që nga ai moment, është bërë më e qartë se edhe termi më i thjeshtë “përkthim” në shumë raste ka qenë i lidhur me kalkime gjuhësore ose mënyra të tjera për të përshtatur një tekst në shqip.

Ai shpjegoi se si Noli dhe Naimi (por edhe të tjerë) përdorën kalkime përkthimore shumë të zgjeruara, shpesh duke marrë elemente nga greqishtja. Ky proces i ripërkthimit është i njëjtë metodologjikisht: marrim një fjalë në gjuhën origjinale, përkthejmë pjesëzat e saj dhe krijojmë një fjalë të re në shqip. Kjo është mënyra klasike e formimit të fjalëve në shqip që nga shekulli XIX dhe vazhdon edhe sot.
Ai theksoi se shumë vepra në shqip nuk janë shkruar direkt në gjuhën

Një arsye tjetër për ripërkthim është zbulimi i materialeve të reja nga periudha klasike – si dorëshkrime, papiruse apo gërmime arkeologjike – që japin informacion më të saktë për veprat dhe kohën e tyre.

Me mjetet moderne, sot mund të kuptojmë më mirë origjinalin dhe të saktësojmë elementet që më parë janë përkthyer me gabime.

Në rastin e Safos, të cilën ai e pa sjellë në shqip ai tregoi se sot janë gjetur fragmente të reja të poezive të saj (nga rreth 10,000 vargje origjinale, sot njihen rreth 900). Zbulimi i këtyre fragmenteve e bën të domosdoshëm një ripërkthim për të pasuruar tekstin dhe për të ruajtur kuptimin origjinal.

Sipas tij, ripërkthimet janë të rëndësishme edhe për përmirësimin e fjalorëve dhe qasjen tek gjuhët burimore, pasi fjalorët shqip nga gjuhët e huaja shpesh nuk janë përmirësuar që nga fundi i viteve ’80, ndërkohë që fjalorët në gjuhët burimore vazhdojnë të pasurohen.

Për këto arsye thekson se është e domosdoshme të ribëhen dhe ripërkthehen veprat klasike, qoftë të antikitetit, qoftë të periudhës së humanizmit dhe rilindjes, për të ruajtur saktësinë, kuptueshmërinë dhe pasurinë e gjuhës shqipe.

#albas #portalishkollor #books #author #translation #albasbooks #panairilibrit2025