Kür çayı haqqında

Описание: for English, please follow this link:
https://independent.academia.edu/Uzey...

Salam əziz dostlar! Sizi 8 Avqust 2021-ci ildən, Salyan rayonu Çuxanlı kəndinin ərazisində, Kür çayı sahillərindən salamlayıram.
Bilirsiniz ki, bir çox yerləri gəzirəm, Azərbaycanın müxtəlif yerlərində maraqlı görüntülərə rast gəlirəm, lakin yaxınlığında doğulub başa çatdığım Kür çayı haqqında danışmamışam. Buna görə də bu dəfəki sujetimin mövzusu - coğrafi obyek olan Kür çayıdır.
Əlbəttəki, ilkin olaraq çayın adı haqqında danışmaq istərdim. Əsas üç mülahizə irəli sürülür çay adının anlamında. Bunlardan birincisi; Arazın ona qarışaraq aldığı rəngə görə "Kürən" sözündən, ikinci mülahizə Əhməni şahı bu çayın sahillərində öldürüldüyünə görə Kirin adından və üçüncüsü, həmçinin də mənim də daha çox inanıb və məntiqli gördüyüm dialektizm olan "kür" sözündən, yəni şıltaq, ərköyün, məcrasına sığmayan.
Kürün ümumi məlum uzunluğu 1515 km olaraq qəbul edilib, Türkiyə və Gürcüstan ərazidindən keçərək Azərbaycana qovuşur. Azərbaycan və Gürcüstanın əsas çayıdır. Fikrimcə, baxmayaraqki, Gürcüstan ərazisindən keçir, Kürü daha çox Oğuz Türklərinin çayı hesab etmək olar. Türkiyə ərazisində başlayan Kür, Gürcüstan ərazisində tarixi- coğraki Ahalkələk və Borçalı mahallarından keçərək yenə də Oğuz yurdu Azərbaycana daxil olur.
Uzunluğunun böyük hissəsini, təxminlə 900 km bur məsafəni Azərbaycan ərasizi ilə hərəkət edərək Xəzər dənizinə axır.
Kür, yuxarı axında olan iki ölkədə dağ çayı sayılsa da, Azərbaycan ərazisində daha çox düzən çayı sayılır və nisbətən sakit axınla özünü göstərir.
Kür üzərində bir çox milli park və görməli yerlər vardırki, bunlardan özünün də formalaşdırdığı məşhur Borjom vadisi, Qarayazı və Ellər oyuğu qoruğları, qidalandırdığı Sarı su gölü və Ağ göl, Qızılağac milli parkı və s. obyektləri qeyd etmək olar.
Kür üzərində Gürcüstan ərazisində üç kaskad tipli su anbarı tikilmişdirki, bunlardan birinin adı Tiflis məhəllələrinin adından Orta Çala olaraq bilinir.
Kaskat tipli su anbarları, pilləvari quruluşa malik olur və "bir birinin üzərində tikilmiş" kimi anlamına gəlir.
Azərbaycan ərazisində bir çox rayonlardan keçərək, Şəmkir, Yenikənd, Mingəçevir, Varvara su anbarlarını qidalandırır.
Həmçinin Kür, Azərbaycan ərazisində Yuxarı Qarabağ, Yuxarı Şirvan və yerlilərin dilində Bala Kür olaraq deyilən Akuşa kanallarını qidalandıraraq suvarma əkinçiliyində böyük rol oynayır.
Kür çayı boyunda yuxarı axınlara və son dövrlərdə Salyan şəhərinə qədər gəmi - bərə nəqliyyatı işləyirdi.
Kür çayı, şirin su mənbəyi olaraq, Bakı, Tiflis, Qori, Mingəçevir, Şirvan digər şəhərlərin əsas su mənbəyidir. Hətta, sovet dönəminin son dövrlərində meqa layihələrdən biri olaraq Çuxanlı kəndi ərazisində, Su durultma stansiyası tikilir və Salyandan - Astara şəhərinə şirin su kəməri çəkilməyə başlanır.
Kür çayı üzərində akveduk tipli körpü tikilir. Sonradan bəzi çətinliklər yarandığına görə bu iş dayanır. Çay üzərində olan körpü isə rənginə görə Sarı körpü adını alır.

Kür aşağı axınlarında Neftçala rayonunda, Qoltuq körfəzi ərazisində, Xəzər dənizinə qovuşur. Öncələri mürəkkəb, çox şaxəli deltaya malik olsa da, sonradan yan kanallar məhdudlaşdırılaraq mənsəb sadələşdirilib.
Kür haqqında uzun uzadı danışmaq olar, mənim yazımsa bura qədərdir.