Hasmik Baghdasaryan-Doloukhanyan - Amran gisher (Armenian folk song)

Описание: Շատախի հայությունից ավանդված «Ամռան գիշեր» պարերգն է՝ Հասմիկ Բաղդասարյան-Դոլուխանյանի կատարմամբ: Կիթառով նվագակցում է Անուշ Միրզախանյանը:
Այս երգը մեր առջև բացում է հին հայկական գյուղական մի տեսարան, երբ ամառային օրվա ընթացքում իրենց աշխատանքը կատարած-վերջացրած գյուղացիները հավաքվել են մեկի տանը կամ բակում և վայելել ամռան մարմանդ, զով գիշերը, երբ պարզ երկնքում անուշ շողում է լուսնյակը: Այսպիսի երեկոներին ու գիշերներին են ծնվել ու դարեր շարունակ պատմվելով հարստացել Հայոց առասպելական պատումները, հեքիաթները, և, ինչպես տեսնում ենք, երգերն ու պարերը: «Ամռան գիշեր» երգով այդ տեսարանը, կարծես, մեզ փոխանցում է գյուղի տղամարդկանցից մեկը, գուցե նոր ամուսնացած տղան, քանի որ բոլոր քառատողերում գովերգում է ջահել հարսնիկին՝ հավանաբար իր կնոջը: Մինչ լուսնի անուշ ցոլքերի ներքո հավաքված գյուղացիները՝ տարեց թե մանուկ, կին թե տղամարդ, հավաքվել և ասում-խոսում են, ջահել հարսնիկն ալյուր է մաղում՝ հավանաբար ավանդական թխվածք, օրինակ, փախլավա պատրաստելու համար, որպեսզի հյուրասիրեն երեկոյան հավաքված տնեցիներին ու դրացիներին: Եվ մինչ հարսնիկը ալյուրով լեցուն մաղերը տանում-բերում է, երգող երիտասարդը նկատում է, որ այդ շարժումից, ինչպես երկու շամամ, ցնցվում է նրա կուրծքը: (Շամամը սեխի նմանվող անուշահամ պտուղ է):
Հաջորդ քառատողում երիտասարդը պատմում է, որ լուսնյակը, կամաց-կամաց շարժվելով երկնքում, արդեն իր շողերը սկսել է խաղացնել տան երդիկից, իսկ հարսնիկը, որ, կարծես, ալյուրը մաղել-վերջացրել է, այժմ երկանքով հացահատիկ է աղում:
Երկանքը կազմված է երկու կլոր, տափակ, հարթ մակերեսներով քարերից, որոնցից ներքևինի վրա կա առանցքային ցից, իսկ վերևինի կենտրոնում անցք է բացված, որը հագցված է ցցին: Վերևի քարի վրա, կողմնային հատվածում ամրացված է կոթ, որից բռնելով այն պտտեցնում են, իսկ անցքից լցնում հացահատիկը՝ աղալու համար:
Եվ ահա, ջահել, անուշիկ հարսնիկն աշխատում է երկանքով և նրա գեղեցիկ տեսքից տեսնողի սիրտ է դաղվում: Հաջորդ տեսարանում դարձյալ տեսնում ենք լուսնյակի անուշ շողերի տակ աշխատող հարսնիկին. նա այժմ ուրախ երգ ու ծիծաղով իլիկ է մանում:
Երգի վերջին քառատողում երիտասարդ տղան իր ջահել կնոջը համեմատում է երկնքում անուշ շողացող լուսնյակի հետ: Այդ պահին լուսինը ծածկվել է ամպերի տակ, իրենց բակը խավարով է պատվել, իսկ ջահել հարսնիկն էլ, աշխատանքներն ավարտելով, տուն է մտել: Ու տղան, նեղսրտում է դրանից, նրան թվում է, թե լուսնին բերդի մեջ են փակել, և դուրս է կանչում իր «լուսնյակ» կնոջը ու նաև դիմում լուսնին, թե մինչև երբ պետք է մնա ամպի տակ, ինքն ուզում է նրա շողերի տակ հիանալ իր ջահել կնոջով:
Սա, ինչպես սկզբում ասացինք, պարերգ է, այսինքն մինչ հարսնիկն աշխատում էր, տարեցները մանուկների համար հեքիաթներ պատմում, ջահել աղջիկ-տղաներն էլ, երգով պատմելով ընթացքում կատարվող անցուդարձը, միասին պարել են՝ մեղմիկ շորորալով:
Երգի խոսքերը՝

Ամռան գիշեր, մարմանդ գիշեր,
Լուսնակ անուշ կը շողեր,
Խորոտ խարսնիկ ալուր մաղեր,
Ջուխտ շամամ ծոցիկ քաղեր:

Ամռան գիշեր, լուսնակ գիշեր,
Շողն էրդիկէն կը խաղեր,
Խորոտ խարսնիկ էրկանք աղեր,
Տեսնողի սրտիկ դաղեր։

Ամռան գիշեր, մարմանդ գիշեր
Լուսնակն անուշ կը շողեր,
Խորոտ խարսնիկ իլիկ մաներ,
Ուրախ երգեր, ծիծաղեր։

Ամռան գիշեր, լուսնակ գիշեր,,
Շողն էրդիկէն կը խաղեր,
Խորոտ խարսնիկ, բերդի լուսնակ
Չուր ե՞րբ մնաս ամպի տակ: