ඉරානයේ මොකද වෙන්නෙ ? ඉදිරි දින කිහිපය තීරණාත්මකයි.

Описание: ඉරාන ආර්ථිකය, සමාජය සහ සංවර්ධනය එදා සහ අද (Shah vs Islamic Mullah terror)
මාෂා අම්නි සිදුවීමෙන් පසු ඉරානයේ දැවැන්තම ජනතා නැගිටීම මේ වසරේ සිදුවුනා. මර්ධනය සහ ඉස්ලාමීය දැඩි මතධාරීන් හෙලන පීඩනයට විරෝධය මෙන්ම උඝ්‍ර ආර්ථික අර්බුදය මෙවර කේන්ද්‍රික සාධකයක් වී තිබෙනවා.
ඉරාන ආර්ථිකය ෂා රාජවංශයේ පාලන සමයේ සහ දශක හතරක ඉස්ලාමීය මුල්ලාහ් අන්තවාදීන්ගේ පාලන සමයේ යන කාලයන් වල සසදා බැලීම වැදගත් වෙන්නෙ මේ නිසයි.

ෂා රාජ වංශය යටතේ එහිදීත් මොහොමඩ් රේසා පහ්ලවී සමයේ ඉරානයේ ආර්ථිකය වේගයෙන් ඉදිරියට පැමිණි අතර 60 සහ 70 දශක තුළ ලොව වඩාත්ම වේගයෙන් දියුණු වන ආර්ථිකයක්ද විය. ආර්ථික වර්ධන වේගයේ සාමාන්‍යය 10.5 ක් පමණ විය. මේ සමය ඉරානය වේගයෙන්ම කාර්මීකරණය වූ අවධියයි. තෙල් අලෙවිය ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ගය ලෙස පැවතියද නිෂ්පාදන විවිධාංගිකරණය ඔස්සේ නව කර්මාන්ත ඇති වීම සිදු කරන්නේ මේ දශක දෙක තුළයි. ඒ සමගම ඉරානය පුරා මහා මාර්ග ගොඩ නැගෙමින් ප්‍රවාහන පද්ධතිය දියුණු වන්නට පටන් ගැනිනි. දුම්‍ රිය මාර්ග ඔස්සේ රටම යා කිරීම ෂා රජුගේ මූලික ඉලක්කය විය. ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ හරහා ඉඩම් අයිතීන් වඩාත් තහවුරු වන්නට පටන් ගැනිනි. වාරි මාර්ග ව්‍යාපෘති සහ කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රයේ ආයෝජන ඔස්සේ ආහාර නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවිනි. ඉරානයට බෙහෙවින් විදේශ ආයෝජන ගලා එන්නට පටන් ගැනුණේ ස්ථාවරත්වය, ලිබරල් සමාජය, අධ්‍යාපනයේ දියුණුව යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය හරහා ව්‍යාපාර සදහා හිතකර තත්වයක් නිර්මාණය වූ නිසාවෙනි. හැට දශකයේ මුල් භාගයේ ඩොලර් දෙසිය පනහක් වූ ඒක පුද්ගල ආදායම දශකයක් තුල ඩොලර් 2400 දක්වා රොකට් වේගයෙන් ඉහළ නැංවිණි. හැත්තෑව දශකය අග භාගය වන විට ඉරානය ලොව දැවැන්තම ආර්ථිකයන් විස්ස අතරට ප්‍රවිෂ්ට විය. මධ්‍යම පන්තිය වේගයෙන් ප්‍රසාරණය වූ අතර නාගරීකරණයද සීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය විය. රට පුරා ලිබරල් සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණ ඇති විය.

නමුත් දශක හතරක ඉස්ලාමීය මුල්ලාහ් පාලනය යටතේ ඉරාන ආර්ථිකය වේගයෙන් විනාශය කරා ගමන් කර තිබේ. ආර්ථික වර්ධන වේගය 0% ට ආසන්නය. 2025. වසරේ ආර්ථික වර්ධන වේගය සටන් වුනේ 0.3 % ක් වැනි අගයකයි. උද්ධමනය ඉහල ගොස් තිබේ. දරිද්‍රතාවය සහ විරැකියාව ඉතිහාසයේ ඉහලම අගයට පත්ව තිබේ. වසරේ වැඩි කාලයක් ජනතාව උඝ්‍ර ජල හිගයෙන් පීඩා ලබති. ඩොලරයට සාපේක්ෂව රියාලය 1$ ට රියාල් මිලියනයක් වාර්තා කරයි. කලක් සවුදිය සහ තුර්කිය අභිබවා සිටි ඉරාන ආර්ථිකය අද දිළිදු රටක් බවට පත් කිරීමට රොහෙල්ලා කුමේනි සහ අයතොල්ලා කුමේනි යන පාලකයන් දෙපිරිස කටයුතු කර තිබේ.

Shalitha Bandara