Христо Узунов: Местото на смртта и гробот - Hristo Uzunov: Place of Death & Grave (с. Цер, Кичевско)

Описание: Селото Цер има богата и бурна историја. За време на турското ропство, Цер било едно од поголемите револуционерни села, место каде што денес се наоѓа гробот на комитата Христо Узунов и неговата чета.

Во темнината на историската неосознаеност, Христо Узунов останува светла и чиста точка во македонското револуционерно движење. Неговото име се памети како на доследен борец кој „од младост до херојскиот саможртвен подвиг, останува само јунак - свесен борец за слободата на својот поробен народ“.

Локалните жители раскажуваат приказни пренесувани од дедовци и прадедовци: селото било опколено од непријателот, топовите биле насочени кон него, а Узуновата чета била во опасност - целото село се соочувало со пеплосување ако се предадат. Но, предавство на Узунов не му прилегало. Во последната битка, опкружен и под непријателски оган, тој издава последна наредба: „Сите сами да се убијат“ - знак на крајната храброст и посветеност.

Сепак, историските реконструкции покажуваат дека смртта на Узунов била резултат на предавство. Според некои извори, предавникот бил Иван Алабакот, додека други го посочуваат Лигушев. Во својот претсмртен момент, Узунов дури изразува сомнеж, но се надева дека предавството е случајно:

„Допуштам да сме предадени, но верувам дека е случајно.“

Писмо на Христо Узунов до неговата мајка:

„Мила ми мајко,

Јас сум прв твој син и мој долг е да бидам околу тебе, за да не чувствуваш потреба од ништо. За твојата бескрајна љубов, за сите страдања и бессоните ноќи над моето мало, слабичко тело, јас должам неизмерна синовска љубов.

Но, кога ги чувствувам болките на нашата измачена Татковина, не можам да не ѝ се посветам со љубов како најверен син на нејзиното свето дело.

Маките на татковината се поголеми од сите страданија на секоја мајка. И јас се чувствувам повеќе син на втората моја мајка - Македонија - отколку на тебе, која си ме родила.

Те молам, мајко, не жалиш, ни да плачеш за мене. Најдоволен ќе се чувствувам ако твоето држење биде пример за другите мајки и сопруги.“

-

The village of Cer has a rich and turbulent history. During the Ottoman occupation, Cer was one of the larger revolutionary villages, and it is today the site of the grave of the rebel Hristo Uzunov and his group.

In the darkness of historical oblivion, Hristo Uzunov remains a bright and pure point in the Macedonian revolutionary movement. His name is remembered as that of a steadfast fighter who “from youth to heroic self-sacrifice, remains only a hero-a conscious fighter for the freedom of his enslaved people.”

Local residents recount stories passed down from grandfathers and great-grandfathers: the village was surrounded by the enemy, cannons aimed at it, and Uzunov’s band was in danger-the entire village faced destruction if they surrendered. Yet betrayal did not suit Uzunov. In the final battle, surrounded and under enemy fire, he gave his last order: “Everyone must kill themselves”-a sign of ultimate courage and devotion.

However, historical reconstructions indicate that Uzunov’s death was the result of betrayal. According to some sources, the traitor was Ivan Alabakov, while others point to Ligushev. In his final moments, Uzunov even expressed doubt but hoped the betrayal was accidental:

“I allow that we have been betrayed, but I believe it is accidental.”

A letter from Hristo Uzunov to his mother:

*"My dear mother,

I am your first son, and it is my duty to be by your side, so you feel the need for nothing. For your endless love, for all the suffering and sleepless nights over my small, frail body, I owe immeasurable filial love.

But when I feel the pains of our tormented Fatherland, I cannot help but dedicate myself to it with love as the most faithful son of its sacred cause.

The hardships of the Fatherland are greater than all the sufferings of any mother. And I feel more a son of my second mother-Macedonia-than of you, who gave me birth.

I beg you, mother, do not grieve, nor weep for me. I would feel most fulfilled if your conduct serves as an example for other mothers and wives."*