Aleksander Tansman: Muzyczny Geniusz Dwóch Kultur (Polska Muzyka Klasyczna)

Описание: Aleksander Tansman był urodzonym w Polsce kompozytorem o niezwykłej rozpiętości twórczej, pozostawił po sobie ponad 300 dzieł obejmujących opery, balety, dziewięć symfonii, koncerty, muzykę kameralną oraz utwory pedagogiczne. Wychowany w wielokulturowej Łodzi, w rodzinie litewskich Żydów, potrafił spleść polskie melodie ludowe, żydowską refleksyjność i amerykańskie rytmy taneczne z krystaliczną elegancją francuskiego neoklasycyzmu.

Wczesny sukces w pierwszym ogólnopolskim konkursie kompozytorskim otworzył mu drogę do Paryża w 1919 roku, gdzie pod opieką Maurice’a Ravela ukształtował swój charakterystyczny język harmoniczny – monumentalne „akordy wieżowców” i energiczne kontrasty rytmiczne, zawsze łagodzone lirycznym ciepłem.

Prawdziwy muzyczny nomada, w latach 1932–33 odbył światową podróż, która prowadziła go od jazzowych salonów Louisa Armstronga, Duke’a Ellingtona i George’a Gershwina po audiencje u cesarza Hirohito i Mahatmy Gandhiego. Spotkania te nasyciły jego muzykę globalnymi barwami i polirytmiczną żywiołowością. Jednak narastający faszyzm zmusił go do emigracji: po przyjęciu obywatelstwa francuskiego w 1938 roku i ukrywaniu się podczas wojny, w 1941 uciekł do Hollywood dzięki pomocy Charliego Chaplina, Arturo Toscaniniego i Jaschy Heifetza.

W Ameryce komponował muzykę filmową, m.in. do Paris Underground, za którą w 1946 roku otrzymał nominację do Oscara. Utrzymywał też twórczy dialog ze Strawińskim i Schönbergiem, którego zwieńczeniem stała się jego autorytatywna monografia o Strawińskim. Po wojnie powrócił do Paryża, gdzie musiał zmierzyć się z nową awangardą Bouleza i Stockhausena oraz ojczyzną nieufną wobec emigrantów. Niezrażony, zwrócił się ku wnętrzu, tworząc jedne z najbardziej osobistych dzieł, a w 1982 roku zadedykował mazurka przywódcy Solidarności, Lechowi Wałęsie.

Dziedzictwo Tansmana to mistrzowska synteza tradycji i innowacji – przypomnienie, że najbardziej uniwersalna sztuka wyrasta z głęboko osobistych tęsknot, a kompozytor może nosić ojczyznę w sercu, nie będąc nigdy ograniczonym jej granicami.