श्री दत्त प्रासादिक भजनमंडळ, भांडुप पूर्व श्री देव चव्हाठेश्वर, वाडी हुमरमळा बुवा: श्री दिलीप पाटणकर

Описание: श्री देव चव्हाठेश्वर, वाडी हुमरमळा,

भजन एक लोककला

भक्तांनी मनापासून भगवंताची केलेली विनवणी , प्रार्थना म्हणजे भजन. भजन म्हणजे मनाची एकाग्रता. भजनातील शब्द व त्यांचे अर्थ , विचार तसेच संगीत – स्वर, ताल, लय, वाद्य ह्या सगळ्याचा संगम म्हणजे भजन.

अखंड हरिनाम सप्ताह येथील भजन सेवा : श्री दत्त प्रासादिक भजन मंडळ, भांडुप पूर्व

बुवा: भजनसम्राट श्री दिलीप पाटणकर
संपर्क : 9619944603

पखवाज : सूरज लब्दे

तबला : सूरज पालव

तालरक्षक: मिलिंद तिरलोटकर

मंडळी : १) संदेश सावंत
२) प्रसन्ना नाटेकर
३) विवेक खडपे
४) गिरीश फाळके
५) महेश परब
६) भरत परब
७) वैभव परब

महाराष्ट्राला समृद्ध लोककलांचा वारसा लाभला असून लोककलेत दशावतार, लावणी, लेझीम, पोवाडा, किर्तन, तमाशा, गोंधळ, भारुड इ. लोककलांमध्ये प्रामुख्याने उल्लेख करावा लागेल तो म्हणजे भजनाचा. भक्तांनी मनापासून भगवंताची केलेली विनवणी , प्रार्थना म्हणजे भजन. भजन म्हणजे मनाची एकाग्रता. भजनातील शब्द व त्यांचे अर्थ , विचार तसेच संगीत – स्वर, ताल, लय, वाद्य ह्या सगळ्याचा संगम म्हणजे भजन असेही म्हणता येईल. ‘भक्त ’, ‘जप’, ‘नमन’ या तीन शब्दांच्या आद्याक्षराने भजन हा शब्द पूर्ण होतो असे म्हणता येईल. ‘

‘भ’ म्हणजे भक्तजन
‘ज’ म्हणजे जनार्दन
‘न’ म्हणजे नारायण

जाणकारांच्या मतानुसार भजनाचा उगम हा सामवेदापासून झालेला दिसत असला तरी भजनाचा स्पष्ट उल्लेख श्रीमद् भागवताच्या दशम स्कंधात आढळतो. भागवताचा कालखंड साधारण इ.स.पू.३०० असा मानण्यात येत असून या काळापासून भजन परंपरा सुरू झाली असावी आणि येथूनच भारतात वेगवेगळ्या प्रांतात भजन परंपरा सुरू झाली असावी. ह्याच भारतातल्या प्रांतातील वेगवेगळ्या थोर संतांनी अनेक अभंग लिहून त्यांना चालबध्द केले. मृदुंग व टाळ या वाद्यांच्या साथीने भजन परंपरा दृढ करण्याचे कार्य ह्या संतांनी केले. यानंतर प्रत्येक प्रांतात भजनाची स्वतंत्र परंपरा उदयास आली व त्याचसोबत प्रत्येक प्रांतात वेगवेगळे संप्रदाय जन्मास आले.. महानुभाव संप्रदाय, नाथ संप्रदाय, दत्त संप्रदाय, समर्थ संप्रदाय आणि वारकरी संप्रदाय असे भक्ती संप्रदाय सर्वत्र परिचित झाले. त्यासोबतच शक्ती देवतेच्या उपासकांचा शाक्त संप्रदाय आणि तंत्रमंत्र विद्येचा कापालिक संप्रदाय असे संप्रदायही भारतभर परिचित आहेत.  ह्या संप्रदायामध्ये महाराष्ट्रात वारकरी संप्रदायी भजनाची परंपरा संत नामदेवांच्या काळापासून सुरू झाली असावी. त्यापूर्वी महानुभाव पंथात मठसंगीत असायचे. मठसंगीत म्हणजे त्यावेळी संगीत फक्त एखाद्या मठापुरते मर्यादित होते. मठातील शिष्य सोडून अन्य कुणालाही प्रवेश दिला जायचा नाही परंतु कालपरत्वे संगीत मुक्त झाले. महाराष्ट्रात संत तुकाराम, संत ज्ञानेश्वर, संत एकनाथ, संत चोखामेळा अशा अनेक थोर संतांनी रचलेले अभंग प्रत्येक ईश्वरभक्ताच्या ओठी भजनाद्वारे रूळू लागले. राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांनी तर अंधश्रद्धा निर्मूलन, जातीभेदाच्या निर्मूलनासाठी किर्तनाबरोबरच भजनाचाही प्रभावीपणे वापर केला. त्यांच्या या प्रभावी भजनातून ‘खंजिरी भजन’ हा नवा भजनाचा प्रकार उदयास आला. भजनाला आध्यात्मिक अधिष्ठान असून  प्रबोधनाचा एक पर्याय म्हणून बघितलं जाऊ लागलं आणि कदाचित त्यामुळेच महाराष्ट्रात ‘भजन’ हे लोककला म्हणून उदयास आले. भजनाचा प्रारंभ जयजयकाराने करतात. ‌त्यानंतर‌ “सर्व मंगल मांगल्ये” असे नमनाचे श्र्लोक आणि नंतर “जय जय रामकृष्ण हरी” चे भजन सुरू होते त्यानंतर रूपाचा अभंग – “रूप पाहता लोचनी ”अभंग गाऊन लोक मागणीचे अभंग गायले जातात. त्यानंतर भजनात एखादी कव्वाली व भारूडाचा समावेश असतो. भारुडामध्ये “वाढ ए माय तुला बुरगुंड होईल”, “विंचु चावला”, “दादला नको गं बाई” अशा पद्यांचा समावेश असतो. या लोककलेचा आपल्या तालुक्यातील इतिहास शोधला तर  लोकं  दिवसभर कष्ट करून घाम गाळून घरी आल्यावर करमणूक म्हणून भजन करीत असावीत . भजन सादर करण्यासाठी रात्रीच्या वेळी गावातील लोकांची पावलं ईश्वरभक्तीच्या ओढीपायी गावातील मंदीरात किंवा गावातील एखाद्या घराच्या ओसरीवर टाळ, मृदुंग, चिपळ्या, तबला या वाद्यांसह संघटीत होऊन  भजन सादर करीत असत.  सण – उत्सवात, आठवड्यातून एखाद्या दिवशी गावातील लोकं भजन सादर करीत असत. ह्या सण-उत्सवाच्या भजनांतून   गावोगावी भजनाची“  प्रासादिक मंडळे ” स्थापित होऊ लागली. प्रासादिक म्हणजे प्रसाद रूपात दिले जाणारे.


#bhajan
#bahkti
#bhaktisangit
#speritual
#culture
#kokan
#kokansanskruti
#lord shiva
#harinam saptah
#creative
#pritam
#vitthal
#vitthalrukmini
#live