ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΤΣΙΑΒΟΣ Μαρτυρία για το πολυφωνικό τραγούδι στα ΚΤΙΣΜΑΤΑ ΠΩΓΩΝΙΟΥ, ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΟ ΚΑΡΑΒΑΝΙ 2004

Описание: Ένα από τα πιο εμβληματικά και γνωστά ηπειρώτικα πολυφωνικά τραγούδια σήμερα είναι σίγουρα του "Αλησμονώ και χαίρομαι". Η ερμηνεία του είναι συνυφασμένη με τον τρόπο του Πολυφωνικού των Κτισμάτων που πρώτο το δισκογράφησε σε δύο εκδόσεις, το 1984 και το 1994. Oι εκδόσεις αυτές είναι αντίστοιχα, το "Chants Polyphoniques et musique d' Epire" (OCORA, Paris 1984) και το "Πολυφωνικό της Ηπείρου" ("Λύρα", "Πάπιγκο"). Οι ηχογραφήσεις αυτές περιέχονται και σε άλλες δισκογραφικές εκδόσεις αργότερα, όπως στα "Τραγούδια της ξενιτιάς" της Δόμνας Σαμίου.

Η ερμηνεία του τραγουδιού ξεκινά με το προλόγισμα ολόκληρου του, κάθε φορά, στίχου, ακολουθεί ο ρίχτης και μετά σμίγει το σύνολο των φωνών, με μελωδική ανάπτυξη του ίδιου στίχου σε επανάληψη. Κυρίως έτσι είναι ευρύτερα γνωστό στις μέρες μας το πολυτραγουδισμένο αυτό τραγούδι, το οποίο τραγουδιέται αλλιώς αλλού, όπως, χαρακτηριστικά, στο Δολό Πωγωνίου, όπου δεν υπάρχει προλόγισμα ξεχωριστό. Τραγουδιόταν πάντα με αυτό τον τρόπο άραγε; Και, ακόμη περισότερο, άλλαξε ο τρόπος ερμηνείας τωνν πολυφωνικών τραγουδιών στις μέρες μας, στις τελευταίες δεκαετίας άραγε; Και με ποιο τρόπο;

Τo βίντεο αυτό - ένα σπουδαίο, πολύτιμο τεκμήριο, καρπός της έρευνας του Πολυφωνικού Καραβανιού - έρχεται να συμβάλει, προσφέροντας κάποιες από τις απαντήσεις, με την εκδοχή του πληροφορητή μας, και τροφοδοτώντας τον ευρύτερο διάλογο για αυτά τα ζητήματα αλλά και για άλλα που σίγουρα ανακύπτουν από το υλικό του. Το δημοσιεύουμε χρόνια μετά από τη επιτόπια καταγραφή του υλικού του, ο λόγος ίσως γίνεις αντιληπτός από το πλαίσιο της εποχής της και την ανάγκη πληρέσερης τεκμηρίωσης της σχετικής έρευνας στα χρόνια που ακολούθησαν. Το περιεχόμενό του επιβεβαιώνεται και από άλλες καταγραφές που έχει πραγματοποιήσει το Πολυφωνικό Καραβάνι, με τον ίδιο βιωματικό ερμηνευτή αλλά και με άλλους βιωματικούς ερμηνευτές από τα Kτίσματα και το Πωγώνι.

Τούτο το συνοδευτικό κείμενο θα εμπλουτιστεί σε δεύτερο χρόνο - και για αυτό υπάρχει ιδιαίτερος λόγος που θα γίνει αντιληπτός μετά τη δημοσίευσή του. Για την ώρα θα δημοσιοποιήσουμε μόνο στοιχεία για την καταγραφή. Πραγματοποιήθηκε τον Γενάρη του 2004, από τον "κυρατζή" του Πολυφωνικού Καραβανιού Αλέξανδρο Λαμπρίδη, μια χειμωνιάτικη νύχτα με δύσκολο καιρό, στο παλιό καφενείο των Κτισμάτων Πωγωνίου.

Ο Αλέξανδρος ταξίδεψε ως εκεί την επομένη της κηδείας του παππού του Θεολόη Διώχνου στο Πολύδροσο Θεσπρωτίας. Ο παππού Θεολόης, φούρναρης στο επάγγελμα, τραγουδούσε εξαίρετα, είχε ηχογραφήσει και με τους περίφημους Χαλκιάδες στην Ακαδημία Αθηνών αλλά το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων σε δύσκολες εποχές δεν του επέτρεψε να εργαστεί στο μουσικό χώρο. Τιμώντας τη μνήμη του, ο Αλέξανδρος ταξίδεψε να ανταμώσει έναν άλλο "παππού" του στο πολυφωνικό, τον περίφημο Σωκράτη Τσιάβο, στα Κτίσματα Πωγωνίου, Με το Σωκράτη είχαν συνταξιδέψει ήδη πέντε χρόνια στο Πολυφωνικό Καραβάνι και η σχέση βάθαινε στις επισκέψεις στο χωριό του όλες τις εποχές του χρόνου. Οι μαρτυρίες που καταγράφηκαν έτσι, μαζί του αλλά και με άλλους βιωματικούς ερμηνευτές στο χωριό, είναι εξαιρετικά πολύτιμες και δημοσιοποιούνται περιοδικά.

Ας σημειώσουμε, τέλος, ότι σε αυτές τις χειμερινές αποστολές γεννήθηκε η ιδέα των εποχιακών Πολυφωνικών Καραβανιών που ξεκίνησαν λίγο αργότερα, το 2006, και ταξιδεύουν σχεδόν κάθε χειμώνα και άνοιξη όλα αυτά τα χρόνια. Ζώντας το χειμώνα δίπλα στους βιωματικούς ακρίτες της πολυφωνίας, βλέποντας την άλλη πλευρά της ζωής των χωριών της πολυφωνίας, θέλοντας να συντροφεύουμε τους συνταξιδιώτες μας των καλοκαιρινών Καραβανιών και στους δύσκολους χειμωνιάτικους μήνες της μοναξιάς δίπλα στο σύνορο, αποφασίσαμε να μετατρέψουμε τις προσωπικές μας αποστολές, του ενός ή των δύο πρωτεργατών, του Αλέξανδρου, της Μαρίας και του Αντώνη αρχικά, σε εποχιακά Πολυφωνικά Καραβάνια. Και αυτά συνέβαλαν στο βάθεμα της σχέσης μας με ανθρώπους και τόπους και καρποφόρησαν εξαιρετικά υλικά επιτόπιων καταγραφών, όπως ετούτο που ελπίζουμε να ανοίξει ή να τροφοδοτήσει ένα ουσιαστικό διάλογο για το περιεχόμενό του. Με σκέψη και γνώση και το πρέπος που ταιριάζει στο πολυφωνικό τραγούδι.

Επιμέλεια, καταγραφή
Αλέξανδρος Λαμπρίδης

"Άπειρος" Πολυφωνικό Καραβάνι
Καλή Πρακτική Διαφύλαξης Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς
UNESCO 2020

[email protected], www.polyphonic.gr