Արցախյան հիմնահարցը որպես Հայկական հարցի լուծման մեկնակետ

Описание: Հայոց 5000 ամյա պատմության հենց սկզբից Արցախը եղել է պատմական Հայաստանի մաս: Արցախի պատկանելությունը վիճարկել է Ադրբեջանը, որն հիմնվել է ընդամենը 1918թ մայիսին և դրանից առաջ նման պետություն և ազգ գոյություն չի ունեցել: Ադրբեջանը ստեղծել է հորինովի պատմություն և դրանով դաստիարակել իր բնակչությանը, կրթել սերունդներ: Իսկ իրական պատմությանը ադրբեջանցիները կարող են ծանոթանալ ոչ միայն հայկական, այլև պարսկական, բյուզանդական, հռոմեական, ասորական և այլ աղբյուրներից; Աղբյուրներ, որոնք գրվել են ականատեսների կողմից: Լավ կլինի փորձեն իրենց երկրի անունը գտնել 1918թ-ից առաջ ստեղծված քարտեզներում; Չեն գտնի ոչ մի կերպ: Սա Հայաստանի և Արցախի 42000քկմ տարածքն է մեր պատմական հայրենիքի քարտեզի ֆոնին մինչև 2020թ աշնան պատերազմը: Ընդ որում, սա միայն Մեծ Հայքն է, մինչդեռ կա նաև Փոքր Հայք, Հայկական Միջագետք և Կիլիկիա: Սա Վանի Արարատյան թագավորությունն է, որի կազմի մեջ էին նաև Արցախը և Ուտիքը, որպես Ուրտեխե նահանգ: Սա Հայաստանն է ըստ Աշխարհացույցի, որտեղ Մեծ Հայքի 15 նահանգներից են Արցախը և Ուտիքը: Ի դեպ Արցախի հարցի մասին խոսելիս, բոլորը կարծես մոռացել են Ուտիքի և Փայտակարանի մասին, որոնք եղել են պատմական Հայաստանի մաս և այսօր գտնվում են Ադրբեջանի կազմում: Ուտիքը ձգվել է մինչև Կուր գետ, որը հանդիսացել է սահման դաշնակից Աղվանք պետության հետ: 1045թ-ին Բագրատունյաց թագավորության անկումից հետո Հայկական լեռնաշխարհում այլևս միասնական թագավորություն չունեցանք, եղել են Զաքարյանների իշխանապետությունը, Կիլիկիան Հայաստանը, սակայն հայկական միասնական թագավորություն չունեինք: Պետության անկումից հետո Հայաստանը և բյուզանդական Փոքր Ասիան գրավվեցին սելջուկ-թուրքերի կողմից, որոնք եկել էին Միջին Ասիայից: Թուրքերն այս տարածաշրջանում ստեղծեցին առաջին թուրքական պետությունը՝ Իկոնիայի սելջուկյան սուլթանությունը 1086թ-ին, որով էլ հիմնվեցին մեր տարածաշրջանում: Հետագայում նրանք կործանեցին նաև բյուզանդական կայսրությունը, սկսեցին տեղահանել, կոտորել ու ձուլել տեղի բնակչությանը: 16-րդ դարի սկզբից Հայաստանի տարածքների համար կռվում էին Օսմանյան Թուրքիան և Սեֆյան Պարսկաստանը, որոնք 200 տարուց ավել կռվեցին և երկու անգամ բաժանեցին Հայաստանը միմյանց միջև: Արևելյան Հայաստանում Արցախը, Սյունիքը և Սոտքը միշտ պահպանել են իրենց ներքին ինքնուրույնությունը, քանի որ սղնախներ կազմած, սեփական զինված զորաջոկատներով պայքար էին մղում հանուն իրենց անկախության: Արցախում ստեղծվել էին 5 մելիքություններ /Խաչենի, Վարանդայի, Գյուլիստանի, Ջրաբերդի և Դիզակի/, իսկ Սյունիքում 18-րդ դարի սկզբում ազատագրական պայքարը ղեկավարում էին Դավիթ Բեկը և Մխիթար սպարապետը:
18-րդ դարում արդեն հզորացած Ռուսաստանը իր հայացքը հառեց Կովկասին: Նրան հետաքրքրում էին Սևծովյան նեղուցները, Կովկասի հարուստ ընդերքը: Նա Կովկասը դիտում էր, որպես դարպաս դեպի Մերձավոր Արևելք ծավալվելու համար: 19-րդ դարում Ռուսաստանը պատերազմեց Պարսկաստանի և Թուրքիայի դեմ: Թուրքիայի դեմ պատերազմները առանձնապես չփոխեցին մեր տարածաշրջանի քարտեզը, որովհետև Ռուսաստանին առավել հետաքրքրում էին Բալկանյան թերակզու տարածքները, իսկ Պարսկաստանի դեմ պատերազմները պսակվում էին ռուսների հաղթանակով: 1813թ. կնքված Գյուլիստանի պայմանագրով Ռուսաստանը Պարսկաստանից վերցրեց Շիրակը, Լոռին, Սյունիքը, Արցախը, Արևելյան Անդրկովկասը, Դաղստանը և այլն: Ի դեպ, բոլոր ռուս-թուրքական և ռուս-պարսկական պատերազմներին հայերը մեծ մասնակցություն էին ունենում ռուսների կողմից, որովհետև միամտաբար կարծում էին, թե քրիստոնյա ռուսը եկել է իրեն ազատելու մուսուլման թուրքից ու պարսիկից: 1826-1828թթ. ընթացած ռուս-պարսկական երկրորդ պատերազմի ընթացքում Ռուսաստանը գրավեց նաև Երևանի, Նախիջևանի և Օրդուբադի շրջանները, և արդյունքում կնքված Թուրքմենչայի պայմանագրով Արևելյան Հայաստանի հյուսիսային հատվածը, մինչև Արաքս գետ, անցավ ռուսական տիրապետության տակ, իսկ Արաքսից հարավ մնաց Պարսկաստանին: Կովկասը գրավելուց հետո Ռուսաստանը կատարեց վարչական բաժանում, հաշվի չառնելով տարածքի էթնիկ սփռվածությունը: Հայկական տարածքները հանձնված էին մի մասը Թիֆլիսի /Լոռի, Ուտիքի հատված/, մյուս մասը՝ /Սյունիք, Արցախ, Ուտիքի արևելյան հատված/ Շամախիի նահանգին,15 որը հետո վերանվանվեց Բաքվի նահանգ: Հենց այս՝ ռուսական վարչական բաժանումները առիթ հանդիսացան, որ հետագայում մեր հարևանները սկսեցին իրենցը համարել այդ տարածքները: Զավեշտալին այն է, որ միայն 1918թ մայիսին ստեղծված Ադրբեջան պետությունն է իրեն թույլ տալիս իրենը համարել մեր հայկական պատմական տարածքները: Վարչական փոփոխությունները շարունակվում էին և Երևանի նահանգը գնալով փոքրանում էր: Ռուսաստանը Կովկասում վարում էր և է գաղութային և ռուսացման քաղաքականություն՝ հարվածում էր եկեղեցու ինքնուրույնությանը, փակում էր հայկական դպրոցները, դպրոցներում արգելում էր հայերենը, պատմությունն ու աշխարհագրությունը: Բայց ամենաահավորը եղավ այն, որ 1905-1906թթ Ռուսաստանը Կովկասում հրահրեց հայ-թաթարական բախումներ՝ զենքը տվեց թաթարներին /ռուսները թաթար էին անվանում Արևելյան կովկասի մուսուլմաններին՝ այսօրվա ադրբեջանցի կոչվողներին/ և քշեց հայերի վրա: Իսկ ինչու՞ էր Ռուսաստանը փորձում կոտրել հատկապես հայի մեջքը… որովհետև 5000ամյա ինքնություն ունեցող հայը արդեն կազմակերպված էր որպես ազգ և հային հեշտ չէր ռուսացնել, ի տարբերություն արևելյան Անդրկովկասի խառնամբոխի՝ կովկասյան թաթար կոչվածների: