Biza, magjia pranë Tiranës (Short version)

Описание: Biza është ndër zonat natyrore më të reja të shpallura në mbrojtje nga qeveria shqiptare në vitin 2007, e kufizuar me Parkun Kombëtar të Dajtit dhe Parkun Kombëtar të Qafë Shtamës, në veriperëndim. Peisazhi i mbrojtur ka sipërfaqe ku përfshihen 25266.42 ha, duke nisur nga lartësia rreth 1200 metra dhe duke arritur majën më të lartë, Qafën e Drerit, në një lartësi prej rreth 1900 metrash. Malet më kryesore që përfshihen në territorin e Pejsazhit, janë Mali i Fagut 1446 metra, Mali Snoi i Madh 1863 metra, maja e Sukës 1542 metra, Guri i Muzhaqit 1661 metra, Mali me Gropa 1848 metra, maja e Kaptinës 1870 m, etj. Pothuajse 183 km2 janë pyje, pemëtore, kullota, livadhe me bimësi kullotore. Kjo zonë së fundmi, është kthyer edhe në një vendçlodhje për ata vizitorë e turistë të rrallë që pëlqejnë shëtitjet në natyrë në periudhën e verës dhe ecjen në borë në periudhën dimërore.

Agjenci të ndryshme turistike organizojnë guida të shumta në këto anë për bukuritë natyrore, historinë, kulturën e zonës si dhe ushqimin karakteristik te krahinës. Mundësia për të vizituar këtë zonë, duhet ndjekur rruga automobilistike Tiranë –Qafë Priskë– Shëngjergj – Bizë – Val. Nga qyteti i Tiranës, zona e Bizës ndodhet 60 km larg, nga qendra e komunës Shëngjergj 10 km dhe nga qendra e komunës Martanesh, 15 km.

Zona i përket kategorisë së IV-të, e mbrojtur nga Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura dhe quhet zyrtarisht "Mali me Gropa Bizë-Martanesh", i shpallur si i tillë me VKM, nr. 49, datë 31.01.2007.
Rrugë të tjera, që arrijnë për në këtë destinacion:
• Rruga Tiranë – Qaf Priskë – Shëngjergj – Bizë – Kostenjë – Librazhd.
• Rruga Tiranë – Qaf Priskë – Shëngjergj – Bizë – Ballenjë – Bulqizë.
• Rruga e vjetër Tiranë – Qaf Mollë – Linos – Kroi Kuq – Bizë.
• Rruga e vjetër Tiranë – Qaf Mollë – Linos – Kroi Kuq – Rinas – Kollogjesh – Elbasan.
• Rruga e vjetër Tiranë – Qaf Mollë – Linos – Gur i Bardhë – Burrel.
• Rruga Tiranë – Zall Bastar – Murriz – Guri Bardhë.
Shpella e Valit
Shpella e Valit. ndodhet në lindje te fshatit Perlat në Komunën Kthellë, të krahinës së Mirditës. Si njësi natyrore, ajo është pjesë e sistemit te bjeshkëve te Selitës, Mulli – Didhë – Valmor, me lartësi 1300 – 1500 m mbi nivelin e detit, sistem të cilin e çan mes përmes lugina e Urakës, duke krijuar një pejzash e bukuri të admirueshme e mjaft tërheqëse.
Në pjesën Perëndimore të luginës së Urakës, ndodhet vargu kodrinor që zë fill me bjeshkën e Mullit, në Veri që nuk i kalon 1300 metra, vijon me Qaf-kishën rreth 1000 m, me Pllejën (pllajën) e Bozhiqit 600 – 700 m, maja e Ngallit në Lufaj me 500 – 600 m dhe mbyllet në jug, gjithë vargu kodrinor me Shkëmbin e Valit, rreth 500 m lartësi mbi nivelin e detit nga ku kalohet në Qafen e Valit që lidh zonën e Perlatit me atë te Laç- Bruçit, të rrethit të Matit.
Në jug te këtij vargu kodrinor, ndodhet shpella e Valit, që është dhe pjesa fundore e tërë këtij sistemi, mbi shpinë të së cilës shtrihet pllaja me të njëjtin emër. Formacioni tokësor i kësaj shpelle, zotërohet nga shkëmbinjtë gëlqerorë që i përkasin erës Mesazoike, me përpunim të dukshëm në periudhën e Kreasit me trashësi 3000 – 4000 m, poshtë së cilave ndodhen dhe të tjerë terrigjene, që krahasimisht mund te datohen 5 - 6 milionë vite më parë.
Morfologjia e formacioneve të kësaj shpelle ka një sërë sinklinalesh e antiklinalesh (Lëvizjesh të brendshme) që me kalimin e kohës duke shfaqur mbi sipërfaqen e tokës formojnë një linjë të copëtuar në formën e valëve të njëpasnjëshme, fundi i së cilave mbyllet me këtë shpellë. Prej këtej mendohet dhe emërtesa e kësaj shpelle me emrin: Vala – Vale – Vali, pasi ndër kohëra të ndryshme e breza, “etimologët” popullorë, e kanë quajtur e thirrur dhe sot e kësaj dite: SHPELLA E VALIT.
Fillimi i hyrjes nga Perëndimi në Lindje 90 - 100 m e gjatë, përfundon pothuajse me dy dalje, njëra prej të cilave mendohet se ka një lidhje labirinti me shpellën e Nezirit të Bruçit, e cila ka vlera arkeologjike me përmbajtje të historisë së lashtësisë Ilire. Shpella e Valit, si objekt natyror, pothuajse nuk është evidentuar e as bërë ndonjë studim enkas për të, me gjithë kureshtjen që ajo ka ngjallur në vijimësi, e po ashtu mungon deri më tani edhe interesi për vlerat social–ekonomike e kulturore, që ajo ka e që mund të shfrytëzohet në dobi të komunitetit. Vlerat kulturore po ashtu, në nivelin e një monumenti të këtij lloji dhe peizazhi mahnitës, përbejnë vlera për industrinë e turizmit.
Mungon po ashtu, ndërhyrja në infrastrukturën e këtij objekti, siç është lidhja e tij me rrugën automobilistike të zonës që nuk i kalon 3 - 4 km...