Deprem Gerçeğinde Güvenli Yapının Şifresi: Denetim, Bilim ve Sorumluluk

Описание: Kayseri Radar ve Radyo Radar ortak canlı yayınında ekrana gelen Yapı Gündemi, bu haftaki bölümünde Türkiye’nin en hayati konularından biri olan yapı güvenliğini tüm yönleriyle masaya yatırdı. Tuğba Bozkuş’un hazırlayıp sunduğu programın konuğu, Yapı Denetim Kuruluşları Birliği Derneği Kayseri Şube Başkanı Ersin Yiğit oldu. Yayında yapı denetim sisteminin geçmişi, bugünü, sahadaki uygulamaları ve geleceğe dair beklentiler kapsamlı biçimde ele alındı.

Yapı Denetim Sistemi Nedir, Neden Hayati Öneme Sahiptir?

Programın giriş bölümünde Ersin Yiğit, yapı denetim sisteminin yalnızca teknik bir kontrol mekanizması değil, doğrudan can güvenliğini esas alan bir kamu sistemi olduğunu vurguladı. Türkiye’nin aktif bir deprem kuşağında yer aldığını hatırlatan Yiğit, yapı denetiminin deprem gerçeğiyle birlikte zorunlu hale gelen bir güvenlik kalkanı olduğunu ifade etti.

Yapı denetim sistemi; binaların projelendirilmesinden inşasına, kullanılan malzemeden uygulama kalitesine kadar tüm süreci kapsayan bir denetim zinciri olarak tanımlandı.

1999 Depremiyle Başlayan Zorunlu Dönüşüm

Yiğit, yapı denetim sisteminin Türkiye gündemine 1999 Gölcük Depremi sonrası girdiğini hatırlattı. İlk olarak 595 sayılı KHK ile temelleri atılan sistemin, 2001 yılında yürürlüğe giren 4708 sayılı Yapı Denetim Kanunu ile 19 pilot ilde uygulamaya alındığını belirtti.

2011 yılından itibaren ise sistemin Türkiye genelindeki 81 ilde zorunlu hale geldiğini ifade eden Yiğit, bu sürecin Türkiye’de yapı üretim anlayışında köklü bir dönüşüm yarattığını söyledi.

“Amaç Belge Değil, Can Güvenliği”

Programda altı özellikle çizilen başlıklardan biri, yapı denetiminin amacının yanlış anlaşılması oldu. Ersin Yiğit, yapı denetiminin yalnızca evrak düzenleyen bir sistem gibi algılanmasının büyük bir yanılgı olduğunu belirterek şu vurguyu yaptı:

“Yapı denetiminin temel amacı belge üretmek değil, deprem anında insanların binayı sağ salim terk edebilmesini sağlayacak yapılar üretmektir.”

Denetim Süreci Arsa Aşamasında Başlıyor

Yapı denetiminin yalnızca şantiyede yapılan kontrollerle sınırlı olmadığına dikkat çeken Yiğit, sürecin daha arsa aşamasında başladığını anlattı.

Kadastro parselinden imar parseline geçiş, bina oturumu, çekme mesafeleri, komşu parsellerle ilişkiler gibi birçok teknik detayın daha ilk aşamada denetlendiğini belirtti. Ardından mimari, statik, mekanik ve elektrik projelerinin ilgili kanun ve yönetmeliklere uygunluğunun kontrol edildiğini söyledi.

Projeden Anahtara Kadar Kesintisiz Denetim

Programda yapı denetim sürecinin kapsamı detaylı biçimde aktarıldı. Yiğit, bir yapının;

Donatı yerleşimi

Beton sınıfı ve kalitesi

Kolon, kiriş ve döşeme ölçüleri

Mekanik tesisat uyumu

Elektrik ve zayıf akım sistemleri

gibi tüm unsurlarının yerinde denetlendiğini belirtti. Denetimin, vatandaşın musluğu açıp ışığı yaktığı ana kadar devam ettiğini vurguladı.

Sahadaki En Büyük Sorun: Şiddet ve Baskı

Programın en çarpıcı bölümlerinden biri, yapı denetim personelinin sahada yaşadığı zorluklar oldu. Ersin Yiğit, yapı denetim mühendislerinin ve teknik personelin zaman zaman sözlü ve fiziksel şiddete maruz kaldığını dile getirdi.

Bu durumun yalnızca yapı denetim kuruluşlarını değil, şantiye şefleri ve proje müelliflerini de kapsayan ciddi bir sorun olduğunu belirten Yiğit, denetim yapan teknik personelin kamu görevi yürüttüğünün daha net şekilde tanımlanması gerektiğini ifade etti.

“Deprem Öldürmez, Bina Öldürür” Gerçeği

Yayında sık sık vurgulanan bir diğer temel mesaj, deprem algısına dair yanlış bakış açısı oldu. Yiğit, toplumda hâlâ depremin öldürdüğüne dair bir algı olduğunu ancak asıl tehlikenin bilim ve mühendislikten uzak, denetimsiz yapılar olduğunu söyledi.

Türkiye’nin deprem haritalarının, ivme değerlerinin ve risk analizlerinin bilimsel olarak bilindiğini ifade eden Yiğit, doğru projelendirme ve doğru uygulama ile depremin ölümcül bir felaket olmaktan çıkarılabileceğini vurguladı.

Yapı Denetim Sisteminin Eksikleri ve İyileştirme İhtiyacı

Ersin Yiğit, mevcut yapı denetim sisteminin güçlü yanlarının yanında bazı yapısal eksiklerinin de bulunduğunu dile getirdi. Özellikle yapı denetim kuruluşlarının tam bağımsız çalışamamasının sistemin etkinliğini azalttığını ifade etti.

Mevcut mevzuatta yapı denetim kuruluşlarının yalnızca bildirim yetkisine sahip olduğunu, doğrudan yaptırım uygulama yetkilerinin bulunmadığını belirten Yiğit, bu durumun sahadaki sorunların çözümünü yavaşlattığını söyledi.

Yeni Yasal Düzenlemeler ve Torba Yasa Detayı

Programda Meclis gündemindeki yeni torba yasa teklifine de değinildi. Yiğit, bu teklif içinde yapı denetim sistemini ilgilendiren maddeler bulunduğunu ve sistemin daha etkin hale getirilmesinin hedeflendiğini aktardı.

Özellikle zemin etüdü konusunun yapı denetimden ayrılarak ayrı ve uzman firmalar tarafından yapılmasının, yetki karmaşasını ortadan kaldıracağını ifade etti.